9 Ocak 2022 Pazar

Kemeraltının ahşap tentelikleri

 Kemeraltının ahşap tentelikleri


Telif hakları vardır. Telif hakları (COPYRIGHT) dosyasını okuyunuz 


1800 başlarında ve daha sonraki yıllarda İzmir'e gelen gezginler, Kemeraltı iş yerlerinin kubbeli yapılar olduğunu, sokakların tenteler ile örtülü olduğundan söz eder. Söz ettikleri kumaş tentelerdir.

Burada yazılı olan görüş, bana aittir. Bu konu ile ilgili bir yazı da bulamadım.

1905 Goad İzmir planları bizlere çok ilginç bilgiler sunmaktadır.  Bunlardan bir tanesi de Fransız dili tanımlaması ile " abritee en bois " yapılarıdır. Bu yapılar Türkçeye "ahşap tente " , "ahşap örtü" olarak çevrilebilir. Bu yapılar, kentin o yıllarda bir başka ticaret yerleşimi olan "Frenk caddesi " ve bu caddeye bağlanan sokaklarda çok az görülmektedir.






1905 Goad planlarından, Kemeraltı bölgesinin bir bölümü görülmektedir. (Plan 2) .Bu plan parçasında sarı renkli olarak gösterilen sokaklar " abritee en bois " olarak gösterilmiştir.. Bu yapıların dükkanların önlerinde olan sundurmalar ile bir ilişkisi yoktur. Goad planında ağaç sundurmalarda binaların çevrelerinde ince bant olarak görülmektedir. (plan 3). Kentin Frenk bölgesinde bazı iş yerlerinin sundurmaları hem ağaç hem de metal olarak da belirtilmiştir.




Yukarıda olan çizim, 899 numaralı sokaktan Hisar camisine doğru bir bakışı göstermektedir.

Bu çizimde ahşap bir yapı görülmektedir. Bu yapı belki de tentelerin gerileceği tente ayaklarından geriye kalmış bir bölümüdür. Bir olasılıkla da bu yapı bir kutlama takından geriye kalandır. Ne olursa olsun, bu veya buna benzer yapıların söz ettiğim sokaklarda olduğu bir gerçektir.

1905 Goad ve 1913 Bon İzmir planları, sigorta şirketleri tarafından çizdirilmiştir. Bunun nedeni İzmir kentinin geçmişinde hep var olan büyük yangınlardır. Sigorta şirketleri bu planlar ile hem sigorta şirketlerine hizmet sunmuşlar hem de 1912 Bon planı ile yangına karşı gerekli olan su çeşmelerini göstermişlerdir. Goad planında, sarı renkli olarak gösterile yapılar yangına duyarlı olan yapılardır. Goad planında söz ettiğim yapıların olduğu soka veya caddelerde bu yapının olduğu yerlerde olan binalar " pembe " renkli olarak gösterilmiştir. Bu renk kagir bina yapısını belirtmektedir.

Bu tenteler için yapılmış olan bu ağaç yapılar sokak ya da cadde üzerinde birbirlerine (Çizim 1)




Bu tentelerin amacı, yazın güneşinden belki birikecek yağmur sularının drenajı mümkün olamayacağı için kış aylarında kullanılmıyorlardı ama yaz aylarında güneşin etkisinden kurtulmak için kullanılıyorlardı. kışın yağmurundan korunmak için; 1- Üstlerine bez tenteler takılıyordu,

2- Ya da bu ahşap yapıların üstlerine, hemen bu yapıların yerleştiği yerde zeminde yetiştirilen sarmaşık sarılıyordu.

Bu ağaç yapıların 1905 planında yer almasının nedeni, bu yapıların yangında kolaylıkla tutuşabilmesi ve bir yerde başlayan yangının karşı tarafa atlamasına yol açması olmalı.

Bu iki amaç dışında bir başka amaç olamaz diye düşünüyorum. Günümüze ulaşamayan bu yapılar günümüz Kemeraltı bölgesinin bir çok sokak ve caddesinde 1900 başlarında bulunmakta idi. Günümüze ulaşan bir örneği yok.

Osman Koçanaoğulları

2021, Ocak 17. 2022



31 Aralık 2021 Cuma

Kemeraltı bölgesinin gelişimi İZMİR

 Kemeraltı bölgesinin gelişimi   İZMİR

Telif hakları vardır. Telif hakları (COPYRIGHT) dosyasını okuyunuz 

Yazı, izmir planları eşliğinde hazırlanmıştır. 

İzmir ile ilgili planlar içerisinde, sokak, cadde ve binaların ayrıntılı olarak gösterildiği ilk plan Graves tarafından 1836 yılında tamamlanmıştır. Yazı bu planı başlangıç noktası olarak almaktadır. Bu plandan önce ayrıntılı olmayan, hataların olabileceği de görülen  Barbie Du Bocage, Jean Dennis tarafından  18 yüzyıl sonlarını gösteren bir başka plan ile 1822 yılında da   Bassi adlı lisanslı bir mühendis tarafından çizilen bir başka plan bulunmaktadır.

Graves planından sonra 1856 yılında Storari ve 1876 Lamec Saad tarafından çizilen İzmir planları bulunmaktadır. 

Graves, Storari, Lamec Saad planları ayrıntılıdır.  Graves planında adlandırma çok yetersizdir.  

Barbie du bu Bocage planında , günümüz Kemeraltı bölgesi, eski iç liman olarak ve bataklık olarak işaretlenmiştir.  1822 planında, Kemeraltı bölgesinin artık oluşmaya başladığını görmekteyiz.

1876 yılı planında artık Kemeraltı bölgesinin, günümüze çok yakın şekilde oluştuğu izlenmektedir.
























29 Aralık 2021 Çarşamba

Cezayir hanı ya da Cezayir hanları. İzmir

 Cezayir hanı ya da Cezayir hanları.  İzmir

Telif hakları vardır. Telif hakları (COPYRIGHT) dosyasını okuyunuz 


Bugüne dek İzmirde hep bir Cezayir hanının olduğunu  söylendi. (1). Hatta bu hanın bir ara cezaevi olarak kullanıldığı da bilimsel yazılarda yer aldı.

Acaba öyle mi ?.

Aşağıda bulunan plan 1854-56 yılları arasında kartograf Luigi storari tarafından  çizilmiş. Bu planda "Cezayir han " ve eski Cezayir han " olarak iki tane handan söz edilmektedir.  Belli ki günümüz  855 sokakta bulunan han daha sonra yapılmış bir han. Münir Aktepe burasının 1868-1869 yıllarında hapishane olarak kullanıldığını yazar (Hicri 1285).

Acaba hapishane olarak kullanılan Cezayir han günümüz Arap hanı, eski Cezayir han olamaz mı.  Anafartalar caddesi boyunca  Şadırvan camisine varıp, sağ dönüp mezarlık başına giden yola girdiğinizde ( burası da günümüz Anafartalar caddesidir) içinde bulunan caddenin eski adı Mahkeme önü, mahkeme caddesidir. Mahkeme binalarına bu kadar yakın bir yerin hapishane olarak kullanılması da akla yatkındır.



KAYNAK=

Aktepe Münir. İzmir Hanları ve Çarşıları Hakkında Ön Bilgi. İstanbul üniversitesi tarih dergisi. Sayı 25 sayfa 118. 1971



Baruthane , Barut han, Meserret oteli ve köle ticareti. İzmir

 Baruthane , Barut han, Meserret oteli ve köle ticareti. İzmir


İzmirde köle ticareti ile direkt ilişkilendirilen han " Esir han " dır. Bu han hakkında geniş bilgi yoktur. Kaç yılında yapıldığını da bilmiyoruz. (1, 2). Esir han; 910 sakak ile  892 sokağın birleştiği yerde bulunmaktadır. Ancak,  esir ticaretinin yapıldığı bir başka hanın İzmirde bulunduğunu eski İzmir planlarından öğreniyoruz.  Bu dosya bunları anlatmaktadır. Esir han bu dosyanın konusu değildir.

Dosyanın konusu olan han  ile ilgili İzmir planlarına  baktığımızda 1835-1837 planında yeri görülmekte. Bu tarihlerde adı henüz Baruthane. Daha han olarak yer almıyor. (Plan 1)



Aradan zaman geçiyor, tarih 1856 (plan 2)

Bu tarihte çizilen planda da "Baruthane " olarak geçiyor. Ancak burasının yine o plana göre bir özelliği var. Burası esir pazarı.








Sonra bir başka kartograf İzmir'e geliyor ve İzmir planı çiziyor. Yıl 1876. Burası hala " Baruthane". Esir pazarından, plan da bir kayıt yok. Olasılıkla artık esir ticareti resmi olarak yapılmıyor.



Yıl 1905. Goad isimli bir kartograf yani haritacı, İzmirin sigorta planları için İzmir'i çiziyor.  Bu planda sadece baruthanenin ortadan bölündüğü arasından bir sokağın geçtiği ve  Baruthanenin adının artık " Küçük Barut han " olarak işaretlendiğini görüyoruz. Olasılıkla da  ortadan geçen Baruthane sokağının üst tarafında da Büyük Barut han var. Bu hanın bir başka ilginç özelliği de içinde at ahırlarının olması. Olasılıkla " buası ayni zamanda bir " Omnibüs " garajı idi.



Yıllar yılları takip ediyor ve 1913. Bon adlı kartograf İzmir Yangınları için sigorta şirketlerine bir plan çiziyor. Adı Bon planı. 1905 te olan Baruthane sokağı net olarak işaretlenmemiş ama, 1905 planında işaretlenen Baruthane sokağı, bu planda farklı bir şekilde var. Günümüze ulaşmayan ve yolun üst tarafında olan Büyük Barut han içinden geçen yol O zamanın Şamlı, günümüz 850 sokağına açılıyor.




Yıllar yılları kovalıyor. Yıl 1910 oluyor. Yenileniyor, tadilat görüyor ve artık karşımızda meşhur Meserret oteli var. 2000 li yılların başlarında da iş merkezine döndürülüyor. 



Kaynaklar,

1- Erol Şaşmaz.....https://www.erolsasmaz.com/?oku=1821

2-  Aktepe Münir. İzmir Hanları ve Çarşıları Hakkında Ön Bilgi. İstanbul üniversitesi tarih dergisi. Sayı 25 sayfa 123. 1971


Yazan Osman Koçanaoğulları

2021 Aralık. İzmir



28 Ekim 2021 Perşembe

Agora - İzmir. Bölüm 1

 Agora -  İzmir.  Bölüm 1



Mezarlıkbaşından Eşrefpaşa caddesine doğru çıkışta caddeye bakan bir yapı görülmektedir. Halen restorasyonu devam eden bir yer.  Hemen arkasında, Bizans döneminden kalma bir hamam olduğu biliniyor. (Fotoğraf 1).

Bu yapının üzerinde düşünmek gerekiyor. Yapıda, açık olan ve işlevsel olduğu bir kapı bulunmakta (b). Ayrıca i daha sonra kapatılmış olan büyük bir kapının izleri  görülmekte.
Bu kapı bir kaide üzerinde duruyor. Yüksek olan bir kaide. Bu kaide belki de bir rıhtım. 
Yapı ilginç; kullanılan malzemeler farklı. Bir kısmı mermer (beyaz renkli), bir kısmı kahverengi olarak görülen başka bir taş malzeme. Beyaz renkli taş malzeme, büyük olasılıkla bu yapının ilk yapıldığı döneme ait. Daha sonra büyük olasılıkla bir deprem sonucu, bu yapı ciddi hasar görüyor ve hasarlı bölümler kahve renkli taş bloklar ile destekleniyor, bazı bölümlerde başka malzemeler ile kapatılıyor ve bu tamirat ya da yeniden yapım sırasında kapının arkasına farklı yapı ve ilave yapılar ekleniyor. Hamam da bunlardan biri olabilir.  (b) kapısı da, ilk yapılan döneme ait olmasa gerek, kullanılan malzemeler ilk kullanılan beyaz renkli taş malzemeye benzemiyor. 



Bu yapıda bir başka özellik, beyaz renkli taşlarda bulunan işaretler var. Bu işaretler bir harf mi yoksa başka neden ile oluşmuş işaretler mi ?. Harf olarak tanımlayabileceğimiz işaretler " V " ve ters " V " şeklinde olanlar.  Bunlara harf demek çok zor. Bunların dışında çizgi şeklinde olanlar da var.







Antik dönemlerde taşlar üzerine işaret konulması ya da harf yazılması özellikle  Ege bölgesinde görülebilen bir durum. Bir çok neden ile harf işareti konulabiliyor. Agorada gördüğümüz bu işaretler bir harf şeklinde değil. O zaman bunların bir anlamı olmalı.
Richard Pococke, İzmirde gördüğü bir antik dönem yapısında olan taşlar üzerinde bazı düz çizgilerin ve " V " har fine benzer işaretlerin olduğunu belirtmiştir (2). Yazara göre, "V" harfi Roma imparatoru Vesapsianus'u veya taşların bir birleri ile nasıl dizileceğini göstermektedir.

Taşlara, 
1- Taşların çıkarıldığı taş ocağının sahibinin,
2- İnşaatı yapan kişinin.,
3- İnşaatı üstlenen taşeronun isminin baş harfleri de yazılmaktadır (1)
4- Bu harflerin taşa oyulmasının bir başka nedeni de, taşların inşaat ta nerelere yerleştirileceğini , yani taşların dizilim sıralarını belirlenmesini sağladığı bilinmektedir (1)

İzmir agorasında taşlar üzerinde olan işaretler hem "V", hem ters "V" hemde sadece çizgi olarak görülmekte ve bir düzen içinde yerleşim göstermemektedir.  Bu işaretlere bir anlamak ne kadar doğru olur bilemiyorum. 
Bu arada, Belli ki, burada bulunan taşların bir kısmı yıkılan bir başka yerden buraya kullanılmak üzere getirilmiş. Taşların farklı yapıları da bunu göstermektedir.


1- Richard Pococke. A description of the east and sone orher countries. Vol II, Part II. 1745
2- İsmet Emre Usta., İbrahim Alpaslan.:   March 2017. Conference: IV. Uluslararası Taş Kongresi     Batı Anadolu’daki Antik Yapılarda Taş ve Taşçı İzleri Stone and Stonemasons Marks in Ancient Buildings of Western Anatolia.




Osman Koçanaoğulları 
Ekim 29 2021  İzmir







23 Ekim 2021 Cumartesi

Telif hakları

 Telif hakları -  COPYRIGHT


 Blog  (https://okocana.blogspot.com/ ) içinde yer alan her türlü yazı, resim, çizim ve diğer görseller büyük bir emek harcanarak hazırlanmıştır ve niteliği ne olursa olsun, ticari amaç doğrultusunda, yazarın (Osman Koçanoğulları ve okocana.blopgspot.com) yazılı izni olmadan, blog  sayfasında olan halleri ve değişikliğe uğratıldıktan sonra dahi  hiç bir şekilde kullanılamaz. Ticari olmayan bilimsel bir makale ya da yazıda veya internet ortamında, yazarın adı (Osman Koçanaoğulları) ve blog adı olan okocana.blogspot.com adresi kaynak gösterilerek kullanılabilir.


Osman Koçanaoğulları
2018

Bir zamanlar İzmir

 Bir zamanlar İzmir yazıları 


En yeni yayın, listenin en başında olan yayındır. Listeleme, yayınlanmış en eski dosyadan başlamaktadır. En yeni dosya, listenin en sonundadır. Listede bulunan her hangi bir dosyayı tıklayacak olursanız, o dosyayı okuyabilirsiniz.