13 Ocak 2019 Pazar

İzmir devlet hastanesi yapım evreleri

İzmir devlet hastanesi yapım evreleri

© Copyright  Copyright dosyasını okumak  için burayı tıklayınız



 Gureba-i müslümin hastanesinden sonra ki adı İzmir Devlet hastanesidir. Daha sonra Kadın hastalıkları ve doğum hastanesi olmuş, daha sonra da diş hastanesi olarak hizmet vermiş olan bu bina günümüzde İl sağlık müdürlüğü olarak kullanılmaktadır.Yeri, Konak, İzmirdir

Aşağıda bulunan bu alanın tüm bu inşaat evrelerinden önceki durumunu gösteren bir gravürdür.  Gravürlerin, bir fotoğraf gibi  bire bir gerçeğe uyumlu olması da beklenen bir şey değildir. Gravürü incelemeye devam edelim.Denize komşu "at nalı "şeklinde olan çok büyük bina " sarı kışla" dır. Minarenin olduğu alan, ölen İngiliz denizcilerinin defnedildikleri alandır. Bu alan inşaatın yapılacağı alandır.









Ok işareti, 1851 yılında açılan ilk Gureba-i müslümin hastanesini göstermektedir. Sol yan tarafında görülen bölüm eski İngiliz askeri mezarlığının bir bölümüdür. Hastane, İngiliz devleti tarafından hastane yapılmak üzere Osmanlı devletine bağışlanmıştır. Bu devir öncesi burada var olan mezarlar İngiltereye taşınmıştır. Ön planda görülen alan Yahudi mezarlığı (Maşatlık) olup, günümüzde Bahri baba parkıdır.
Bu hastane ile elimizde olan bilgiler çok kısıtlı olup Martha Nicole tarafından yazılmıştır. Sarı kışlada gönüllü olarak hemşirelik yapan Nicole (1855 yılı), bir müddet bu hastanenin bir bölümünü arkadaşları ile birlikte lojman olarak kullanmıştır.  Ortasında avlusu olan kare yapılı bir binadır. Bir hastane için küçük ama bir ev olarak ta büyük olan bu binada toplam 28 oda bulunmaktadır. Kendisi ve arkadaşları bu odaların 10 tanesini lojman olarak kullanmışlardır. Bu hastane Kırım savaşı sırasında İngiliz ordusunda olan İsviçre lejyon askerlerinin tedavisi için de kullanılmıştır. 

Fotoğraf 2, Konakta bulunan hapishanenin yapımı zamanı (1875) çekilmiştir. Fotoğrafın zaman aralığı, 1851-1874  tarihleridir. Fotoğrafta da görüldüğü gibi, eski hastane binası halen yerindedir. Bu bina 1869 yılında yıkılır
Belli ki günümüze ulaşan hastane binalarının yapımı, bu tarihlerden sonra başlamıştır. Fotoğraf 3, bu binaların ilk bölümünün yapımını göstermektedir.


Fotoğraf 3, günümüze ulaşan, bir birine paralel 3 adet binadan oluşan hastane binalarının ilk  bölümünün yapıldığı zamanda çekilmiştir. William Cochrane " Pen and pencil" adlı kitabında bu hastaneyi ziyaret ettiğini yazmaktadır. Tarih 1885 yılıdır. bu hastaneyi 1885 yılında ziyaret etmiştir. Ziyaret ettiği hastane, ilk hastanesi binası olmayıp, çok daha büyük bir binadır, bu bina günümüze kadar ulaşan binanın ilk yapılan bölümüdür. Hastanenin yöneticisi, günümüzde hastane Müdürü olarak bildiğimiz Ahmet Kazım efendidir. Odasına çıkar. Odada karşılıklı 2 duvar üzerinde eski Türkçe ile yazılmış sırlı levhalar görür. O yazıları tercüme ettirir. Bu levhaların biri üzerinde;  "Her kim ki düşkünlere zarar verirse, Allah tarafından cezalandırılır", diğerinde ise " Her kim ki, düşkünlere iyi davranır ise Allah tarafından ödüllendirilir " yazmaktadır. Bu duvarın karşısında ki levhada ise " Allah insanı yaratırken, onun mutluluğu için gerekli olan her şeyi yaratmıştır " yazısı okunmaktadır.
Hastaneyi gezerler.. Her yer çok temizdir. Hastane kapasitesi 125 erkek ve 25 kadın hasta yatağıdır. Ayrıca, ihtiyaç halinde kullanılmak üzere ilave karyolalar depoda bulunmaktadır. Ayaktan gelen hastalar için (poliklinik), günün belirli saatlerinde poliklinik hizmeti verilmektedir.Son 2 senede 5000 hastanın tedavisinin yapıldığını öğrenir. Bu tedaviler sırasında, başka hastanelerden ( Yabancılara ait hastaneler) her hangi bir yardımın alınmadığını da ekliyor. Hastane başvurusunda hiç bir evrak istenmediğini, din ve ırk farkı gözetilmediğini belirtir. Hastaneye, lepra (cüzzam) ve bulaşıcı veneral (cinsel yol ile geçen hastalıklar) dışında her türlü hastalığı olan hastalar kabul edilmektedir. Bu hastalar başka hastanelerde tedavi edilmektedir.
Hastane Klor ve karbolik asit kokmaktadır (Dezenfektan maddeler)
Hastanede devamlı statüde 2 doktor ve 2 asistan bulunmaktadır.
Mutfakların çok temiz olduğunu belirtiyor.
Dünyanın her hangi bir yerinde ki hastanede hata bulunabileceğini yazar ama burada hiç bir hata-eksiklik görmez.
Hastaların viziteleri sırasında, hastanın başında yapılan tartışmaların iyi bir eğitimi gösterdiğini belirtir.
Hastanenin yıllık masrafının 4000 İngiliz sterlini olduğunu, bu paranın vergilerden ve bağışlardan geldiğini yazar. Sultan ayda 350 kuruş (piastre) bağışta bulunmaktadır.
Zaman zaman tıp toplantılarının yapıldığını ve diğer doktorlar ile bilgi alış verişinde bulunulduğunu yazar.
Giderken, müdürün odasına tekrar giderler. Kahve içerler, çıkarken de kendisine hastane bahçesinden toplanmış bir buket sarı gül verilir ( Hastane bahçesinde çiçekler, meyve ağaçları, portakal ağaçları ve kokulu ağaçlar olduğunu belirtir)

Fotoğraf 4, söz edilen bir birine paralel 3 adet binanın son  ve 3. bölümünün inşaatı döneminde çekilmiştir. Hastanenin 3. kanatı 1904 yılında eklenmiştir.



Güncel fotoğraf




1- William Cochrane. Pen and Pencil  in Asia Minor, or Notes From Levant. 1888
2- Martha NİCOL. Ismeer; or Smyrna and its British Hospital in 1855. By a lady 1856
3- G. Rollestone. Report on Smyrna. 1855. sayfa 71 

Osman Koçanaoğulları


12 Ocak 2019 Cumartesi

Mithat paşa sanat enstitü' sü ve Yusuf Ziya efendi. İzmir

Mithat paşa sanat enstitü' sü ve Yusuf Ziya efendi. İzmir

Telif hakları vardır. COPYRIGHT dosyasını okuyunuz.......


Epey uzun bir konu. Bu neden ile tarihsel süreç şema olarak verilmiştir. 



Aşağıda olan fotoğraflarda gösterilen ( Fotoğraf 1 ve Fotoğraf 2 ) yeri biliyorsunuzdur. Burası günümüz Mithatpaşa endüstri ve meslek Anadolu lisesi binaları. Mithatpaşa caddesi üzerinde ve  Hamidiye Camisi karşısı binalar.










Bu okulun tarihsel süreç içerisinde olan gelişmeler bu yazının konusudur.








Yukarıda olan tablo da yazılı olan  GEZGİN  kimdir ve kaç yılında okulu ziyaret etmiş ve gördüklerini kitabına aktarmıştır.
Gezgin bir İngiliz vatandaşıdır. Tüm Akdenizi, Uzak doğuyu gezen birisidir. İlgi alanı ipek, ipek böcekçiliği, çaydır. Bu neden ile bu üretimlerin yapıldığı yerleri gezmekte ve ülkesine aktarmaktadır. Bir yerde amaç ticarettir, ama gezdiği ülkelerden bilgi aktarımları yapmıştır. Bunları 1880 yılında bir kitapta toplamış v kitap basılmıştır. Ülkemiz ile, özellikle de Batı Anadolu ile ilgili çok önemli bilgiler vermektedir. Bunlardan birisi de günümüz Mithatpaşa Mesleki ve teknik Anadolu lisesi' dir. 
Okulu kaç yılında ziyaret etmiştir: Kitapta kesin bir tarih yazılı değildir. Hacı Naşit paşadan eski vali olarak söz ettiği için, olasılıkla okulu ziyaret tarihi 1885 sonrası olmalıdır. Kitap 1880 yılında basılmış olduğundan da okulu ziyaret ettiği tarih 1886-1887 aralığında olmalıdır. 
Gezgin geldiği yılda var olan Islahhanenin sınıflarını, öğrencilerini, yapılan eğitimi, eski karantina binasının özelliklerini çok geniş olarak anlatmış. Yıkıntı bir okuldan söz etmemiş. Aksine okulu beğendiğini söylüyor. Okulda, öğrencilerin kalabileceği odaları tarif etmiş ( öğrencilerin yatılı olduğunu biliyoruz). Sonra Okul müdürü olan Ziya efendiden uzun uzun hem de hayranlıkla söz etmiş. Okulun her şeyi olan okul müdürü Yusuf Ziya beyden uzun uzun söz etmiş.  Gezginin notları ile birlikte, elimizde olan belgeler değerlendirildiğinde yanıt aranması gereken bazı soruların varlığı ortaya çıkmakta.
Bu konuşmalardan çıkan noktalar:
1- Yusuf Ziya beyden, okulun 6 sene önce açıldığını öğrenmiş. Eğer gezgin 1887 de buraya geldi ise, Islahhanenin okul şekline dönüşmesi 1881 yılı olmalı. Islahhanenin ilk açıldığı yıllarda mesleki eğitim ile birlikte, dini ağırlıklı bir eğitim verdiğinin biliyoruz (2). 1881 tarihi, acaba daha batılı bir eğitimin başladığı tarih olabilir mi ?. Yanıtlanması gereken sorulardan bir tanesi budur. 
2- Islahhanenin ilk açıldığı yer olan eski karantina binası acaba ne zaman yıkıldı. Günümüz  Mithatpaşa endüstri ve meslek Anadolu lisesi binalarına karantina binasından taşınmanın 1891 yılında olduğunu biliyoruz. Acaba eski karantina binası ne zaman yıkıldı ve yerine okulun ek binası ne zaman inşa edildi. Belki de bu bina Askeri hastane binası inşaatı ile birlikte inşa edildi. Şu anda bilmiyoruz.
3- Günümüz ana binanın tarifini gayet güzel yapan ve hemen hemen bittiğini söyleyen bu binanın, bir ara Ziraat ve Ekonomi mektebi olarak açılacağını da gezgine aktarılıyor. Olay Vali Hacı Naşit paşa zamanında geçiyor. Hatta Ziraat müfettişi Ahmet Nuri bey' in okul yöneticisi olacağı da anlatılıyor. Bu konunun da açıklığa kavuşturulması gerekiyor.

Yusuf Ziya bey ile başlayayım. Kendisi okulun müdür. Okulun o dönemde ki adı 
 Okuldan söz ederken de, okulun  6 sene önce açıldığını yazdığından (okulun açılışı 1881 yılı) bu okulu 1887 yılında ziyaret etmiş olduğu anlaşılıyor. " kimsesizler ( yetim, öksüz- ORPHAN) çocuklar için Endüstri okulu. Politeknik okulu olarak ta biliniyor. Adı henüz Mithat paşa sanat okulu değildir.
Gezgin Okulun yerini " Eski karantina durağında, deniz kenarında olarak " tanımlar ve okulun Türklerin hayırseverliğinin ve ilerlemesinin abidesi olduğunu yazar.
Okulun müdürü olan Yusuf Ziya Efendiyi ve okulu çok geniş bir şekilde anlatmış. Bu dosyada yazılı olanlar, bu gezgin notlarından alınmadır.


Okulun eski döneme ait fotoğrafı









Islahhane ile bilgiler

Yusuf Ziya efendi, okulun müdürüdür ama okulun her şeyidir. Okul için kişisel çabası çok fazladır. Yüzünden hayırseverlik akar. Okulun daha iyi olması için çok çaba harcar. Gezgin' e okulu da gezdirir. Gezgin, okulun," kimsesiz çocuklar için endüstri okulu" veya " politeknik "okul olarak tanımlandığı söyler. Okul ile birlikte kimsesiz çocukların suça bulaşmalarının engellenmiş olduğunu da not etmiş. 
Burası okul haline gelmeden önce kimsesiz çocuklar için bir yurt olarak açılmış ve gezgin buraya geldiğinde, bu şekilde açılışının üzerinden  6 yıl geçmiştir.  Bu süre içerisinde, suça bulaşma ihtimali yüksek olan kimsesiz çocukları eğitmiş ve onların suça bulaşmalarını engellemiştir.
Okulda 102 erkek öğrenci bulunmaktadır. Ayrıca ilave olarak 50 ilave öğrenci kapasitesi daha vardır.

Sınıfları, koridorları, mutfağı ve öğrenci yurtlarını (dormitories) gezer. Her ne kadar yatakhane olarak bir yerden söz etmese de yurtlardan söz edildiğine göre yatılı bir okul olma ihtimali yüksektir. Buraları temiz, aydınlık ve havadardır. İmal edilenlerin bir depo (satış yerinde ) da bulunduğunu da söz eder.


Eğitim için gerekli her türlü alet ve edevat bulunmaktadır.


Okulda, marangozluk, demir işleri, terzilik, ayakkabı ve bando bölümü vardır. Özellikle de ayakkabı ve marangozluk bölümünü ve çalışmalarını geniş bir şekilde anlatır.


Okulda olan bölümler.
1- Ayakkabı yapımı bölümü: Burada 19 öğrenci vardır. Yaşlı-genç, fakir-zengin her türlü tabakaya farklı şekilde ve renklerde ayakkabı yapılmakta ve satılmaktadır. Gezgin, ayakkabı yapımını da geniş bir şekilde anlatır.
2- Doğrama , marangozluk ve tornacılık ( muhtemelen tornadan kasıt, ağaç işlemede olan tornacılıktır) bölümü: 22 öğrenci vardır. Gezgin yapılan işleri ve kullanılan malzemeleri de not etmiştir. Burada hafif marangozluk işleri, küçük masalara, komodin ve tabak-bardak için raflar yapılmaktadır.
3- Cilt yapım bölümü: 6 öğrenci olduğu not edilmiştir.
4- Demir işleme bölümü: 22  öğrenci vardır. Demir işleri yapılmaktadır.
5- Terzilik bölümü: Öğrenci sayısı belirtilmemiş. Elbise provası, elbise dikinin yapıldığı ve dikiş makinelerinin  olduğu da not edilmiş.
6- Müzik bölümü: Gezgin sınıfı ziyaret ettiğinde, kendileri kadar büyük olan trompetleri (muhtemelen trombon) olan çocukları görür 19 öğrenci vardır. Müzik çalışması yaparlarken, caddeden geçenlerin açık pencerelerden içeri baktıklarını da not eder ( bu sınıf cadde üzerinde olmalı)

KAYNAKLAR:

1- Heval Şimşek ÖZEL.  TANZİMAT’TAN CUMHURİYET’E İZMİR’DE EĞİTİM YAPILARI. 
Doktora tezi., Ankara 2018
Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü
Sanat Tarihi Anabilim Dalı
Sanat Tarihi Bilim Dalı

2- Yrd. Doç. Dr. Erdoğan Keleş  History studies . İnternational study of history.,   ISSN: 1309 4173 (Online)  1309 - 4688 (Print) Volume 5 Issue 2, A Tribute to Prof. Dr. Halil INALCIK p. 199-241, March, 2013   H i s t o r y  S t u d i e s A Tribute to Prof. Dr. Halil INALCIK Volume 5/2 2013   II. Abdülhamid Devrinde Aydın Vilayetinde Sanat ve Meslek Okulları  

3- Yaşar Ürük., Eğitim Müziği ve İzmir
Yazı içinde olan "İzmir Sanayi Mektebi" bölümü
İzmir Kültür ve turizm dergisi dergisi.

4- Pen and Pencil in Asia Minor: Or, Notes from the Levant
Yazar: William Cochran. 1880

5- Mehmet Zeki Pakalın · 2008. Sicill-i Osmanî zeyli: - Sayfa 112
books.google.com.tr › books
NURİ BEY ( MEHMET NURİ BEY , ŞATANOF ) [ 3249 ] Fransa ' dan muallim olarak getirilen zabitlerden olup Türkiye ... Istanbul ' a dönünce gurre - i Receb 1300 ( 1883 ) ' de , 2500 kuruş maaşla , Aydın ( İzmir ) vilayeti ziraat müfettişliğine .

6- Pelin BÖKE. İZMİR KARANTİNA TEŞKİLATININ KURULUŞU
VE FAALİYETLERİ (1840-1900)

7- Melih Tınal., İzmir mekteb- i idadisi


Osman Koçanaoğulları

İzmir





9 Ocak 2019 Çarşamba

Kırım harbi sırasında İzmir İngiliz asker hastanesi

Kırım harbi sırasında İzmir İngiliz asker hastanesi




Telif hakları vardır. COPYRIGHT dosyasını okuyunuz.......



Bu yazılanlar, 1853-1856 yılları arasında ki Kırım harbi 
sırasında, İzmir İngiliz hastanesine gelen bir grup hemşireden bir tanesinin notlarına ve mektuplarına dayanmaktadır. Bu hemşire hanımın ismi kitapta geçmemektedir. Diğer hemşire hanımlarında isimleri tam olarak verilmemektedir. Bunun nedeni, o yıllarda İngiliz toplumunun kutsal bir meslek olan " hemşireliğe " karşı olan çok yanlış düşünceleridir.
Notlar 1856 yılında kitap olarak yayınlanmıştır.  ( ISMEER, OR ' SMYRNA AND ITS BRITISH HOSPITAL IN 1855. BY- A LADY. ). Yazı,  bu hemşirenin notları temel alınarak alınmış, konu ile ilgili bilimsel yayınlarda gözden geçirilerek hazırlanmıştır.


Mektup ve notlardan sadece hastane değil, o yılların İzmir' i ve sosyal yaşantısı ayrıntılı bir şekilde anlatılmaktadır.


Kırım savaşı sırasında İngiliz asker hastanesi olarak kullanılan Sarı kışla


Kırım harbi sırasında, yaralanan veya hastalanan askerler için hastane ihtiyacı doğmuş, İstanbul' da, en büyüğü Selimiye kışlası içindeki hastane olmak üzere İngiliz hastaneleri açılmış, daha sonra Çanakkale'de bir tane açılmış, daha sonra da İzmir'de açılmıştır. Çanakkale (Abidos burnu civarında Erenköy- Renkoi) de hastaneler göreve başlamıştır.

İzmir'de açılan İngiliz hastanesinin yeri, günümüzde olmayan Sarı kışladır. Burası, kabaca günümüz Konak Atatürk meydanının önünden denize kadar olan bölüm olarak tanımlanabilir. Her ne kadar, yazar, üç katlı kırmızı bir binadan söz ediyorsa da, Sarı kışla adını vermeden Sarı kışlayı tarif etmektedir. Muhtemelen, yazar yanlış hatırlamaktadır. Askeri kışla olarak Osmanlılar tarafından kullanılan bu bina boşaltılmış ve burada 1855 tarihinde İngiliz hastanesi çalışmaya başlamıştır. Buraya gelen ilk doktor olan Doktor Spencer Wells in İzmir'e geliş tarihi olan  Mart 1855 tarihini, hastanenin başlangıcı olarak kabul edebiliriz. Yine Mart ayında, hemşirelerin büyük bir bölümü de İzmir'e gelmiştir. Daha sonra gelen doktorlar ile kadrosu genişlemiştir. Çalışan doktorlar, askeri doktor olmayıp sivil doktorlardır. Bir adet te İzmir' de yaşayan bir İngiliz doktor ekibe katılmıştır. Hasta bakıcılar Türklerde ve Rumlardan oluşmuştur. Evleri İzmir'de olan hasta bakıcılar, mesai sonrası evlerine giderken, evleri olmayanlar günümüz Konak Diş hastanesi olan Gurebai-Müslümin hastanesine yerleştirilmiştir.
Hemşire hanımın notlarından öğrendiğimize göre, hastaneye 5 dakikalık mesafede (muhtemelen Frenk sokağında) bulunan bir evde bütün hemşirelerin birlikte kaldıklarını öğreniyoruz.

Hastane aslında, iyileşme sürecinde olan hastalar için kullanılan ve cerrahi girişimin yapılmadığı bir hastane konumundadır. Bu neden ile de açılıp-açılmaması ve kapatılıp-kapatılmaması epey tartışılmış. Ateşli ve bulaşıcı hastalar için Mithat paşa sanat okulunun yakınlarında bir bina (karantina binası) kullanılmıştır. 

Bitişiğinde bir mezar alanı da vardır. Buraya vefat eden kişiler ve Kırım savaşı sonucu yaralanıp burada tedavi edilirken vefat eden askerler defin edilmişler. Bu alan daha sonra, hastane yapılması için, İngiliz hükumeti tarafından bağışlanmış ve buraya gurebai müslümin hastanesi inşa edilmiştir.
Hastane 3 katlıdır. Cerrahlar, hemşireler ve hasta bakıcıların olduğu bir yerdir. Bina aslında biraz haraptır.
3 giriş kapısı vardır. Ana giriş kapısı deniz tarafında, diğer iki kapı yan taraftadır.
Her kat' ta koridorlar bulunmaktadır. Hasta odalarının kapı kısımları bu koridorlara açılmakta, odaların arka taraflarında da dışarıya bakan pencereler vardır. Birinci kat (zemin katı) hariç, diğer iki katta koridorlara açılan odaların kapıları vardır ama kapı ve kapı çerçeve uyumsuzluğu nedeni ile kapanmaz. Zemin kat  odalarının kapıları yoktur.
Hastanenin önünde, balçık bir alan vardır. Burası iyileşme alanı olarak tanımlanır. Ancak, alanın balçık olması ve korunma sağlayabilecek  bir sundurma olmaması nedeni işlev görmemektedir. Burası daha sonra elden geçirilir, drenaj ile balçık alan düzeltilir, denize kadar olan boş alanda bu bölüme katılır. Sonuçta güzel bir yürüyüş yeri oluşturulur. Burada, zaman zaman hasta bakıcıların kriket maçları da yapılır. Bu alanın düzeltilmesi sadece hastalar için değil ayni zamanda, kriket oynamak için Frenk bölgesine giden ve orada sıkıntı yaşayan  hasta bakıcılar içinde çok iyi olmuştur. Hastalar da bu alanda yürüyüş yaparlar. 
Hastanenin açık olduğu dönemde (yaklaşık 8-9 Ay), toplam 1847 hasta başvurusu olmuş, bunların 1685 tanesi Kırım savaşında yaralanan ya da hastalanan askerler olmuştur. (geri kalanı her halde sivil hastalar olmalı). 154 ölüm olayı olmuştur ( muhtemelen buraya bitişik olan alana ve Bahri baba parkının Eşrefpaşa caddesine bakan kısmında olan mezarlığa defin edilmişlerdir).
Hastanenin açık olduğu dönemde, İzmir'de yaşayan bir hastane doktoru kaçırılmış ve fidye sonucu serbest kalmıştır. Bu olaydan sonra, boş vakitlerinde çevreyi gezmeye çıkan görevlilerin yanına bir koruma verilmiştir.

Yine bu hastane doktorları bir tıp-cerrahi derneği de kurmuşlar. Yaklaşık  ay kadar süre ile de bilimsel toplantılar düzenlemişler.

Konakta olan bu hastane uzun soluklu bir hastane olmamıştır. Hastane 2 Mart 1855 tarihinde çalışmasına son vermiş, binaya Kırım harbine katılan Fransız ordusunda ki İsviçre askerleri getirilmiştir. Hastanenin kapatılmasında, kıskançlık, politik ayak oyunları olduğu yazılmıştır.

1- İsmeer or Smyrna and it's British hospital.in 1855 " By A lady"
2- The Civl Hospitals in the Crimea (1855-1856) by John Shepherd FRCSEd (Liverpool).
     https://journals.sagepub.com/doi/pdf/10.1177/003591576605900314
3-  The Crimean doctors. A History of the British Medical services. Cil .
     https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/bjs.1800790438
4- The Last Romantic War – The Crimean War of 1854-1856 and The Genesis of      Contemporary Wartime Humanitarian Relief
https://www.researchgate.net/publication/271213990_The_Last_Romantic_War_-_The_Crimean_War_of_1854-1856_and_The_Genesis_of_Contemporary_Wartime_Humanitarian_Relief


Osman Koçanaoğulları
Ocak 2019

18 Aralık 2018 Salı

Kutsanmış ya da Adanmış Kuyu - İzmir

Kutsanmış ya da Adanmış Kuyu - İzmir

© Copyright  Copyright dosyasını okumak  için burayı tıklayınız



1800 li yıllarda İzmir'e gelen bir gezgin Buradan söz eder.Burası, İzmir Agora üzerinde ki bölgede bulunmaktadır.Yeni doğan çocuklarını besleyecek kadar sütü olmayan bir çok Rum kadın, pazar günleri buraya gelirlermiş. Bu kuyuda ki suyu içtiklerinde, yeni doğan çocukları besleyecek olan anne sütü olmayan kadınlarda, süt oluşumunu geliştirdiğine inanılırmış. süt olmamasının düzeleceğine inanırlarmış.
 Şimdi gelelim gezgin' in anlattıklarına. Yazı gezginin ağzından anlatılmaktadır.

Burası, etrafı duvarla çevrili bir bahçedir. İçeri girerken, kapıda bulunan yaşlı kadına 5 kuruş (piastre) verir, kadında onlara bir mum verir. Gezgin'e, bu yer altında olan yapılar içinde, Rum din adamlarının belirttiği üzere  tehlike olduğunu söylendiğini ve bu tehlikenin de  yılanlar olduğunu söylenir. . Gezgine yılanlardan korumak için, bir Müslüman şeyh tarafından, yemesi için bir kaç tane tohum verir. Bu tohumların, onu koruyacağını söylenir.


Aşağıda bulunan çizim, William Knight' ın burayı anlattığı yazısı temel olarak çizildi. Burayı, söz ettiğim gezgin anlatmış. (A ) noktası, gezgin' in 15 adet basamaklı merdivenlerden inip bir kaç adım attıktan sonra içine girdiği taştan duvarlı galeridir. ( İlk fotoğraf) Ok yönü, gezginin izlediği rotayı göstermektedir. İlk girdiği Altar bölümünde ( İkinci fotoğraf ), duvarda Bakire Meryemin ikonası vardır.


Son olarak girdiği küçük odadan sonrasına( B ) geçmemiştir. Bunu nedeni, yardımcısının fiziksel olarak tükenmesi ve ellerinde bulunan lambanın sönmeye başlaması ve ortamın çok sıcak olmasıdır. Bu durum muhtemelen oksijen yetersizliğine bağlıdır. Geri dönerler. Bu odaya varıncaya kadar dar koridorlardan (galerilerden) geçerler, ve süre olarak ta 10 dakika geçmiştir.



İçeri ( A   noktası ) 15 basamak inerek girer. ( daha sonra gittiği yönleri anlatır ). Kubbeli yollardan geçer. Karşısına, küçük bir mihrap (altar) çıkar. Üzerinde, basit bir şekilde yapılmış, alelade bir Bakire Meryem ( Meryem ana ) resmi vardır. Papaz, bu resmin, 700 yıl öce burada, bu mihrapta bulunduğunu söyler.  Gezgin kabullenir ama, bu resmin görüntüsü  nedeni ile  buna pek te inanmaz. Resim çok basit ve alelade dir. Gezgin' e göre, orijinal olan çalınmış ve tekrarlanarak yapılmıştır. 

Mihraptan (altar)  ilerleyince, kubbesi daha dar olan bir yerde su akımını görürler. Buraya varıncaya kadar, duvarlardan düşen molozlar ile yürümenin güç olduğunu anlatır. 
Çaba gösterirler ilerlerler ve bir boşluğa-odaya girerler. Burası ile mihraba arasındaki yolculuğu 10 dakika sürmüştür.  Kendisine eşlik eden kişi burada bitkin hale gelir elinde bulunan fener sönmeye başlar. İçerisi sıcak ve nemlidir. Bunun üzerine geri dönerler. Gezgine göre, bu kanal Kadifekale altına kadar gitmektedir. Şehirde bunun gibi bir çok yerin olabileceğine dair söylentilerin olduğunu yazar. Halk arasında burada hazine bulunduğu söylentilerinin olduğunu ancak bunların sadece söylenti olduğunu ve burasının bir su kanalı olduğunu da not eder. Tüm bu yolculuğu 15 dakika kadar sürmüştür.
Şeyh' in söylediği yılanlar ile hiç karşılaşmaz. 
Ermeni bölgesinde ve St. peter kalesinin olduğu yerlerde de buna benzer bir kaç kanalın olduğunu da belirtir.altına kadar uzandığını yazar.

Aşağıda ki fotoğraf, gezginin söz ettiği mihrap ( ya da sunak) ve üzerinde Meryem ana resminin olduğu yeri göstermektedir (Orhan Beşikçi ve Atilla Özdemir). Bakire Meryem resmi, gezgin'in anlattıklarına göre üçgen görünümlü boşluktadır. 




Orhan Beşikçi bey ve fotoğraf sanatçısı Atilla Özdemir bey burayı gezmiş ve bilgi ve fotoğrafları paylaşmışlardır.


Yazının kaynakları:

3- Oriental outlines or Rambler's Recollections of a tour in Turkey, Greece, and Tuscany. 1838. By William Knight. sayfa  276-277. Bölüm 23

1- Orhan Beşikçi. Seyyahların izinde.- Sütveren dede. 
http://www.kentyasam.com/seyyahlarin-izinde-sutveren-dede-efsanesi-yhbrdty-2560.html


Osman Koçanaoğulları


17 Aralık 2018 Pazartesi

Hacı bey ( Hadji bey ), İZMİR

Hacı bey ( Hadji bey ), İZMİR


© Copyright  Copyright dosyasını okumak  için burayı tıklayınız



Hacı bey bir farklı efsane. 1820 lerde İzmir' e gelen gezginlerin kitaplarında anlattığı, müzelerde sergilenen tablolara konu olmuş biri. O yılar da İzmir polis şefi. Kendine has özellikleri var. Muhtemelen  Hasan paşanın İzmir mülki amiridir. O yıllarda İzmir Manisa vilayetine bağlıdır. Hasan paşanın İzmir'e gelişi 1821 yılıdır. Hacı beyin sahneye çıkışı 1821 veya 1822 olmalıdır. Ne zaman vefat ettiğini bilmiyoruz ama, öldükten sonra yerine oğlu geçmiştir.
Devamlı olarak at üzerinde gezen ve yaya olarak nadiren görülen, geniş omuzlu, enine genişlemiş bir kişi. Eni, boyundan ölçü olarak daha fazladır. Bu neden ile atı üzerinde iken haşmetli görülür.



Ressam Henry Schreirer Stellwagen

https://www.liveauctioneers.com/item/9778264_51a-henry-schreiner-stellwagen-american-1825-1865








Bindiği at çok süslü. Elinde devamlı olarak, ucunun bir tarafında balta diğer tarafında da gürz olan bir silah taşıyor. Bu silahın adı Hatchet (Haşet) olduğundan kimi İngilizler tarafından Hatchet bey olarak adlandırılır. 




Tabloda, at üzerinde olan kişi Hacı beydir. Arkasında bulunan 9 kişi, Hacı beyin görevlileridir ve Zeybek olarak tanımlanmıştır. Bu tablo, Alexandre Gabriel Decamps tarafından 1828 yılında yapılmıştır ve " Hadji bey " adı ile de bilinmektedir. Ressam o yıllarda Osmanlı gezisine çıkmış.

Emrinde 200 adam vardır. Bunlar yalın ayak dolaşan kişilerdir . Türk ve Arnavutlardan oluşmuş gruptur. İçlerinde az da olsa diğer ulus insanları vardır.
Bir giysiyi, bir günden fazla giymez. Bazan, eski Türk, bazen Memlük bazen de Arnavut giysileri  içinde görülür. 
Görev esnasında, sıradan Türkçe bir şarkı mırıldanır.
Çok ciddi biridir, kendisini yüzlerce defa görmüş olan bir gezgin, onun hiç bir zaman gülümser halini görmediğini belirtmektedir.
Parayı çok sever, rüşvet aldığı bilinir. Frenk dükkanlarından alış veriş yapar ama hiç para ödemez.
İşine çok bağlıdır, vakurdur, ciddidir. Hiç bir işten kaçmaz. Bir görevden diğerine, bir oraya bir boraya gider. Bu nedenle de Osmanlı yönetimi tarafından çok tutulur. Çok zekidir, karar verme yetisi çok fazladır.Zaman zaman söyledikleri içerisinde nükte içeren bölümler vardır.
Zaman zaman çok kibar olur. Frank ve Rum bayanları takdir de eder. Anlamadığı nokta, bu yabancı bayanların, balolarda eşleri dışında ki erkekler ile, yüzleri açık bir şekilde dans ederken, kocalarının ne düşündüğüdür.Bir bayan ile at gezisine çıkan bir gezgin başlarından geçen bir olayı anlatır ve Hacı beyin nazikliğini vurgular. Bu at gezisi Frank sokağından başlar, Rue de Roses ile devam eder iken, karşıdan Hacı bey ve adamlarını görürler. Gerisin geriye Frank sokağına geri dönmek istenir iken, Hacı bey, onlara yol verir  ve geçmelerini ister. 

YENİ BİLGİ EKLENTİSİ:

Kendisi bir dönmedir ( dinden dönen- Renegade. Sonradan Müslüman olmuştur ). Ermeni din adamları topluluklarında zamanında berberlik yapmıştır ( kendisi muhtemelen Ermeni kökenlidir). İzmir yangınları ile ünlü bir şehirdir. Gece çıkan bir yangın sırasında, Hacı bey, etrafında adamları ve ek olarak ta falakacıları ile birlikte ortaya çıkar. Önünde havaya bir kaç el ateş edilir, adamlarını yangın olan yerlere ve çevreye, halkı yangın konusunda uyarmak için gönderir. Falakacılar, yangın sırasında yağma yapabilecek bir kaç Rum, Maltalı ve Slovenyalı gibi kişilere dayak atmak için bulunurlar.
Sahilde Frank gazinosunun olduğu yerde bulunan kayıkçılar arasında popüler olmak için çabası olan biridir. Her gün buradan öğleden sonra saat 5 sularında geçer. Kayıkçılara,şarap ve rakı verir. Kayıkçılar da aslında belalı tiplerdir. Bir keresinde, istedikleri para verilmeyince Hacı bey' i atından aşağı çekerler. (3)

Yine , muhtemelen 1831  yılında İzmir de bir olay yaşanır. Bir Levanten aile yanında besleme olarak alınan bir Rum kızı, ailenin hep birlikte İstanbula taşınacağı gün, ailenin Frenk sokağında olan  evinin penceresinden kendisini kurtarmaları için kardeşlerinden ve akrabalarından yardım ister. Ev basılır ve kız, evi basanlar ile birlikte Frenk sokağı üzerinde olan kiliseye sığınır. Hacı bey kiliseye gider, kendisini bekleyen azgın Rumlara rağmen kızı ve baskını yapanları oradan alır, Mütesellim teslim eder. Mütesellim Tahir beydir. Mütesellim  Hüseyin bey'in babasıdır. Tahir bey, mahkemeyi kurdurur. Sonuçta; kız Levanten aileye verilir, baskını yapanlar hapsedilir. Kilisenin bağlı olduğu başpiskoposluğa 50.000 kuruş ceza keser. Bu para, o dönemde sıkıntılı olan ekonomiye önemli katkıda bulunur. Kızın adı Katinka dır.

Hacı bey ölür. Yerine, alışılmadık bir şekilde oğlu geçer. Oğluda kendisi gibi, yabancılara karşı çok iyi davranır(4), 1856 yılında öldüğü bilinir (4)


1-  Mac Farlane. ESQ. Costantinople.1828. Sayfa 248
2- E. W. Allen . New monthly magazine. 1831. sayfa 242
3- Oriental outlines or Rambler's Recollections of a tour in Turkey, Greece, and Tuscany. 1838. By William Knight. sayfa  276-277
4- - Patmos and seven churches of Asia. Josiah Brewer, John Warner Barber. 1856. Sayfa 90 dip not.



Osman Koçanaoğulları

Aralık 2018

11 Aralık 2018 Salı

Balçovaya gidiş - Richard Chandler

Balçovaya gidiş - Richard Chandler 


© Copyright  Copyright dosyasını okumak  için burayı tıklayınız


Bölüm XXIII (23).  94-97
Güneye yolculuk.
Gezgin, kurumuş olan eski limanın ağız kısmından geçerek, mezarlık (maşatlık, burada Ermeni mezarlıklarının da olduğunu bir başka yerde yazmıştır) ve deniz arasında ki oldan devam eder. Mezarlığın bitiminde, yolun altına doğru devam eden mozaik kaplı bir alan görür. Aşağıda, gezgin' in takip ettiği olası yol 1875 tarihli harita üzerinde işaretlenmiştir.


(NOT= Yukarıda bulunan haritaya göre, gezginin gördüğü mozaik kaplı alan, Jupiter tapınağına ait olamaz diye düşündüm)

Yola devam eder, kayalık alanları geçince batıya doğru döner, çok yaşlı zeytin  ağaçlarının olduğu bir yere varır. Her tarafta dağ laleleri ve güzel kokulu çiçekler vardır.
Levantenlerin ( Avrupalılar olarak yazılmış) burada av partileri düzenlediklerini not eder. Karşısına üzerine çok eski bir köprünün olduğu sığ bir dere gelir ( Balçova deresi?). Derenin kaynağı Corax dağlarıdır ( Çatalkaya ve devamında olan dağlar). Yağışlı mevsimlerde, dere dağdan gelen seller ile dolar. Köprü, bir kaç kez tamir edilmiş ya da yeniden yapılmış kemerli bir köprüdür. Bu kemerlerin birinde çok gösterişli bir sütun başlığı vardır. Korint tipi sütün başlığıdır.   Dereyi, dağlara doğru bir müddet takip eder. Burada, kayaların üzerinden akan suyu yazar. Burada derenin suyu çok berraktır ( Balçova şelalesi ? ). Hızlı akan bir deredir. Dere yüksek zirveler arasından akmaktadır.. Etrafında hayvan sürüleri vardır, burada, tepeden gele su ile çalışan bir değirmen vardır (overshot mill). Burada bir Türk mezarlığı görür. Mezarlıkta, gördüğü bazı kalıntıların, derenin sol kıyısında bir zamanlar var olan Apollon tapınağından gelmiş olabileceğini yazar.
Agamemnon kaplıcalarına gider. Etrafta üstü, çöpler ve toprak ile kapanmış olan eski döneme ait tuğla parçaları ve kemerli yapılar görür.
Aşağı doğru yürüyerek iner. Karşısına kubbeli modern bir yapı çıkar. Kubbede, buharların çıkması için açılan delikler vardır. Bu yapının bitişiğinde kullanılmayan bir oda tanımlar. Kaplıca suyu berraktır, yavaş akmaktadır. Akan su önce yuvarlak ve mermerden yapılmış bir bölmeye oradan da büyük bir havuza akmaktadır. Suyun kaynağına gittiğinde, kuruduğu için akmayan bir soğuk kaynağından söz eder. Dere yatağının içinde birden çok sıcak suyun kaynadığını görür, bunun özellikle soğuk havalarda hissedilebileceğini anlatır. (gezgin ocak ayında buradan geçmiş). Dereyi geçer, Sancakkale girişinde, deniz kenarında bir kahvehanede mola verir

Travels in asia minor Richard Chandler


Osman Koçanaoğulları
Aralık 2018

Konaktan Sancak kaleye - William Knight

Konaktan Sancak kaleye - William Knight 

© Copyright  Copyright dosyasını okumak  için burayı tıklayınız


Oriental outlines; or, A rambler's recollections of a tour in Turkey, Greece ...

Yazar: William Knight (commodore of the Roy. Harwich yacht club.)

Bölüm XXII.  sayfa 227 - 241

Gezgin, körfeze girdiğinde, körfezin sol tarafında, arkasında muhteşem bir ova olan Hacılar' ın (Hadjilar) göründüğü ve körfezin içeri doğru bir uzantı yaptığını ytanımlar. Körfezin sağ tarafta Corax dağları vardır.( Kilizman tarafında olan dağlar olarak tanımlanmış. İzmirden Urlaya doğru giderken sol tarafta kalan dağlar, Çatalkayanın ya da diğer adı ile ikiz tepenin olduğu dağ sırası ). Tam karşıda Kadifekaleyi, altında var olan ve bir amfitiyatro basamakları gibi dizelenmiş ve körfezi rahat görebilecek şekilde sıralanmış evleri tanımlar. Kalenin her tarafında çok geniş selvi ağaç topluluklarını ve buraların mezarlıklar olduğunu söyler. Bu görünüm nedeni ile bu bölgeye çok çirkin bir şekilde " Türk izmir " adını verenlerin olduğunu yazar. Bu ağaçlık (orman olarak tanımlar) alanlar arasında rengarenk çatılı evler ve minareleri görür.  Denize yakın lan yerleşim alanı .Franklar tarafından kullanılmaktadır, o ülkelere ait bayraklar konsoloslukların önünde görülmektedir. Binalar, batılı yapılardır.

En iyi otel , Frank tüccarlar tarafından yaptırılan  ve 1837 de açılan " Great Smyrna Hotel" dir. 
İngiliz konsolosluğu yakınında Salvo's Navy Hotel bulunmaktadır. Deniz manzarası en iyi olan oteldir. Genellikle denizci subaylar-görevliler tarafından kullanılır. (demir atmış gemilerde bulunan savaşçı kişiler)
Rosa' Boarding house  ve Marco's pension Suisse otelleri, Copreis (Dunghill), Rue des Roses ve Bond street olarak  üç zıt (farklı adlandırılmış)  isimler olarak bilinen gayet iyi bir caddedir . Bond Street ismi, mavi ceketliler tarafından verilmiştir .( blue Jacket, asker olabilir mi ?)
Buharlı gemiden, sahile kayıkla çıkar, çünkü, iskele veya dok yoktur. Sahile çıkınca, eşyaların taşınması için görevlilere bahşiş verir. Kayıkçılar, Maltalı veya Yunanlıdır. Kayıklar çok gösterişli değildir. Kayıkçıların bir bölümü İngilizce bilir . Gezgin kayıkçıların tekin insanlar olmadığını, belalara bulaştıklarını anlatır.
Kayıklar, iskeleden, Salvo's Navy Hotel' e oradan da Hollanda konsolosluğuna kadar uzanan alanda bulunabilir.

Gezgin Agamemnon kaplıcalarına gitmektedir. Bu notlar sayfa232-238 arasını kapsamaktadır
Yazının aralarında, askeriyenin yapısı, hatta rakı yapımının özellikleri, valinin görevden alınması, yeni valinin atanması, eski Valinin sonra ki yaşamına ait notlar var.
Günlüğü 1 dolardan atlar kiralanır ( bu ücret standart bir ücretmiş). İngiliz konsolosluğunun önünden gezi başlar. Frenk caddesi geçilir.
Frenk caddesinden sonra karşısına, daha sonraları bir kaç kez sorgulama (trial and examination) için çağrılacağı, Kadının olduğu binayı görür. Burayı geçtikten sonra hemen hemen " kare " şeklinde bir alana gelir. Bu alan sahile hemen hemen bitişik bir yerdir. Sahilde gemiler görür.. Burada Vali hüseyin beyin bulunduğu kırmızı renkli vilayet konağı vardır (günümüz vilayet konağının olduğu yer ?)
Aşağıda parantez içinde yazılı olanlar TARİH bilgisi olanlar tarafından GÖZDEN GEÇİRİLMELİ diye düşünüyorum. Hata yapmış olmak istemem
( Vali Hüseyin bey, 14 Mayıs 1837 de görevinden alınır, yerine bir altında olan ( her halde vali yardımcısı olmalı) biri görevlendirilir. Bu bey, artık İzmir' in yeni valisidir. Hüseyin bey' e, Vilayete yakın bir yerde, mermer duvarları olan bir konak  yaptırılır. 
Vilayet konağının bir yüzü limana bakar ( vilayetin ön yüzü - denize bakan yüz ), diğer bir tarafı ( güney taraf , Bahri baba parkı tarafı )olmalı) Nizami - Cedid askerleri için yapılan askeri barakalara ( muhtemelen Sarı kışla ? ), binanın diğer tarafı da ( kuzey taraf - Yamanlar dağı yönü ))muhtemelen daha sonra yıkılıp yerine devlet dairelerinin yapılacağı arsa olması için düşünülen yere yapılan, karma karışık bina  yığınları vardır. Sahilde demirlemiş, yük taşıyan kayıklar vardır. Meydan da izin verilen tek yapı, denizcilerin oturup, kahve ve sigara içtikleri bir kahvehanedir. Askerler de buranın ortadan kaldırılmasını istemezlermiş.  Barakaların olduğu yerde iki adet KUYU (?) (Drilling ground) vardır. 3. cü kuyu, Yahudi mezarlığına bitişiktir. ( O dönemde, burada mezarlık yeri bulmanın zor olduğunu, mezarlık yeri ticaretinin yapıldığını çok geniş şekilde anlatıyor). Barakaların olduğu alan, Vali ve Kadıyı görmek üzere sıkı bir kontrol sonrası geçmek için kullanılabiliyormuş. Bu tür resmi yerlerde, tercüman gerekli olduğunu, tercümanların hem buralarda, hem otellerde hem de tavernalar da da hizmet veren Rum, Yahudi ve Maltalı çevirmenler olduğunu anlatır.
Bu meydanı geçip, Agamemnon yoluna doğru ilerler.Bu yol Valilik ve askeri barakalar arasındadır, bir az sonra sağa doğru döner, bir sonra ki binanın ( Askeri barakalardan sonra ) arkasından geçer ( bu bina ile ilgili bilgi yok). Burada sol tarafta Yahudi mezarlığı, sağ tarafta deniz vardır. Mezarlığın yakınında küçük bir kahvehane ve bir dervişin mezarı vardır (Bahri Baba ? ). Urla' ya varıncaya kadar gördüğü, bu ve diğer türbelerde, türbeye asılı rengarenk bez parçaları olduğunu, bunların, Müslüman inancı olarak iyi dilekler için yapıldığını anlatır. Burada eski Vali Katipoğlunun (Katipzade ?) ailesi, yardımcıları ile birlikte yaşadığı konağı vardır.
Buradan sonra,mezabaha ve Türk hastanesini geçer.  Burada solda Corax dağlarını (Çatalkaya ve devamında bulunan dağlar) ve bu dağlar da bulunan , iki kardeş (Two brothers - Çatalkaya ya da ikiz tepeler) ile üç kız kardeş (Three sisters) tepelerini tanımlar.(Günümüz Çatalkaya yada ikiz tepelerden doğuya doğru uzanan dağ sıraları. Bu bilgileri internet üzerinden buldum). Yola devam eder. Burayı da geçince, önünde daha çok zeytin ağaçlarından oluşmuş, ağaçlıklı geniş bir alan görür. Bu ağaçlıklı alanda, yolun sol tarafında, biraz uzakta  İngiliz konsülü' nün konutu olduğunu söyler.
Burayı geçip, Agamemnon kaplıcalarına varır. Etrafta çok küçük köyler vardır. Kaplıcalar, erke ve kadınlar için ayrı ayrı yapılmış küçük karanlık odalar bulunmaktadır. Bu odalara bitişik olarak, günlük olarak kiraya verilen bir bölüm olduğunu anlatır. Suyun sıcaklığından, bu suyun analiz edilmesinde söz eder ve burasının hastalar ( hastalık adı yazılı değil ) ve romatizmalı kişilerce kullanıldığını belirtir. 
Buradan ayrılır ve Sancak kaleye doğru yol alır. Deniz kenarına kadar kale duvarları ( mazgal) olduğunu, kaleye  gelebilecek olan saldırılardan korunmak için  kalenin ön tarafında olan çıkıntılı kara parçasında kum torbalarının olduğunu, çapları çok geniş olmayan ve taş gülle atan topların ve daha hafif silahların olduğunu yazar. Burada, valiliğe bağlı olmayan küçük bir birlik olduğunu belirtir. Kalenin önünde, 1837 yılında İzmir' den Marsilya' ya giden bir buharlı geminin (Eurates adlı bir gemi) karaya oturduğunu ifade eder ( Sığ deniz). Bu geminin Türk firkateyni, İngiliz savaş gemisi, Fransız savaş gemisi, Fransız gemisi ve Avusturya gemilerinin ortak çalışması ile kurtarıldığını anlatır.
Sancak kale, Sagniac Castle ve St. James kalesi olarak ta bilindiğini, kelimenin kökeninin Sancak şerif ( Sandjack sheriff ) olduğunu ekler. Kaleden , bayram günleri kutlama atışlarının yapıldığından, bir kez de atılan top parçalarının karşı sahile düştüğünden söz eder.






Aşağıda bulunan fotoğrafların kaynağı:  http://okocana.blogspot.com/2018/07/sancak-kale-yeni-kale.html













Osman Koçanaoğulları