12 Ekim 2019 Cumartesi

Hasan paşa - İZMİR olayları

Hasan paşa - İZMİR olayları


Telif hakları vardır. COPYRIGHT dosyasını okuyunuz.......


Olayın geçtiği döneme ait bazı bilgiler;
1- Katipzade Mehmet beyin öldürülmesi: 1819.
2- Mora (Yunanistan ) isyanı. 17 Mart 1821. 
3- Tripoliçe katliamı. Türkler ve Yahudiler öldürülür.  23 Eylül 1821 Yunanistan 

Hasan paşa ya da Kelami Hasan paşa, Mora isyanı sonrası İzmir'de olayların başlaması üzerine  26 Mayıs 1821 tarihinde İzmir muhafızı olarak göreve getirilmiştir (1). Sarı kışla kendisinin muhafızlığı döneminde başlamıştır (1827) (2)

Hasan paşa, çok sakin, sabırlı, olumlu biridir. Valilik yaptığı dönemlerde, İzmir de bulunan tüm etnik guruplar tarafından sayılan ve sevilen biri olmuştur.

Mora isyanı ve öncesinde Yunanistanda çok sayıda Türk katledilmiştir. Bu olayın yansıması İzmir başta olmak üzere tüm imparatorluk topraklarında Rumlara karşı nefreti artmış olmasıdır. Bu durum İleri boyutlara var ve İzmirli Rumların bir bölümü  İzmir'den kaçmak üzere İzmir limanında bekleyen Lyon ve Eko adlı fransız savaş gemilerine sığınırlar. Devreye İzmir Fransız konsolosu girer, İzmir mütesellimi ile görüşülür ve Rumlar tekrar sahile çıkarlar, ancak evlerine gitmezler, kiliselere, konsolosluklara, kilise ve konsolosluk bahçelerine sığınırlar. Bu karışıklıklar Hasan paşanın İzmire gelmesine kadar sürer, sonra yatışır (3). Ancak İzmir de  tam bir sükunet yoktur. Yeniçeriler, İzmire dışarıdan gelenler, Rumlara karşı ölümle sonlanacak olan girişimlerde bulundukları gibi esnafa, tüccara hatta uerel halka da zarar vermeye başlarlar. urlar. Hasan paşa işte burada devreye girer. 
Şimdi Gezgin MacFarlane e kulak verelim (4). MacFarlene İzmire Ağustos 1827 yılında gelir. Geldiğinde Hasan paşa hala İzmir muhafızıdır. Kitabında anlattıklarını ya Hasan paşanın kendinden duymuş olmalı ya da Hasan paşanın emrinde olanlardan duymuş olmalı. Çünkü anlatılanlar çok kapsamlıdır. . 
Olaylar aylarca sürer. Hasan paşa olayları yatıştırmaya çalışır. 
Olaylar kısa bir ara verir. Hasan paşa, farklı yaş ve farklı kademelerde ki Türkleri bir araya toplar. Bu toplantının amacı,  şehirde huzuru sağlamaktır. Bu topluluğu paşanın sarayına (vilayet konağı- Katipzade konağı )  yakın olan Türk gümrük binasına  bitişik olan büyük bir odada toplanır.  IX yüzyıl başlarında İzmir Meyve-i Ter ve Efrenç gümrükleri adıyla anılan iki tane gümrük görev yapmaktaydı.(5). Burası ağaçtan yapılmış baraka tipi bir yapıdır. Dışarıda halk toplanmıştır. Bu sırada, İzmir limanından çıkış yapan ve Sancak kaleye (Güzelbahçe)  doğru giden ve Rus bayrağı taşıyan bir ticaret gemisi görülür. Aslında gemi Yunanistan a aittir ve İzmir den kaçan çok sayıda Rum taşımaktadır. Dışarıda toplanan kalabalıkta, bağrışmalar başlar, Hasan paşa Rum dostu olarak suçlanır ve vatan haini ilan edilir. Topluluk giderek kalabalıklaşır. Bu çılgın topluluk ikna edilemez. Paşa sarayından kendi adamlarını gönderip kalabalığı dağıtmak ister ama başarılı olamaz.  Adamları geri gelirler. Sarayı da tehdit altındadır. Sarayın kapıları ve pencereleri kapatılır. 
Gümrük binası etrafında toplanan kalabalık, gümrük binasına girer ve içeride olanların hepsini öldürür.
Kalabalık hızını alamaz. Saraya doğru yürüyüşe geçer.  Vilayetin zemin katı taş yapılıdır. Vilayetin korumaları çok azdır. Pencerelerde mevzilenirler. Paşanın sadık adamları, şehir içinden arkadaşlarını , yardım için toplamaya başlar ve sarayın arka tarafındaki pencerelerden vilayete girerler. 
Gece olur. Dışarıda toplanan kalabalık sarayın çitlerini yıkar ve bahçeden içeri girerler. Hasan paşa, kapıların açılmasını ister. Kapı açılır. Kalabalığın karşısında Hasan paşa, her iki tarafında sarayın korumaları ve ortada iki tane top vardır ve ateşlenmeye hazırdır. 
Bu durumu gören kalabalıkta panik başlar ve 15 dakika içinde  ortada kimse kalmaz. Hasan paşanın artık yılmaz kişiliği isyancıların hafızalarına da işlenir.
Ancak olaylar bir müddet daha devam eder. İsyancılar kimsenin sözünü dinlemez. 
Çevrede bulunan bazı ayanlar (Manisa ve çevresi-Karaosmanoğlu olmalı), adamları ile birlikte paşaya yardıma gelirler.  Zaman içinde, bu ayak takımı içine karışan normal ahali bu ayak takımı topluluğundan ayrılır. Bu ayrılanların bir kısmı, aslında sakin ve saldırgan olmayanlardır. Daha tehlikeli olan  ve kırsal kesimden de gelenler ayrılmaya başlar.
Hasan paşa daha sonra, genellikle hamallık ve kasaplık yapan kan dökücü ayak takımının ele başlarını yakalar ve idam eder. Bunlar uzun zamandır İzmir de oturan daha çok Girit kökenli (Candiote) Türkleridir. Öldürülmeyenler gemilere bindirilir  ve Girit' e (Kandiye ?) geri gönderilir. Temmıuz 1822 de huzur geri gelir.
Hasan paşa, Yeniçeri ocağı dağıtıldıktan sonra, İzmir de kurulan batılı özelliklere sahip yeni ordunun kuruluşunu da yapar. 


Hasan Paşa 1830 tarihinde vefat eder. Mezarı  GAZİ SÜLEYMAN PAŞA TÜRBESİ – BOLAYIR – GELİBOLU - bulunmaktadır. Fotoğraf burada bulunan Hasan Paşanın mezarını göstermektedir. (Erol şaşmaz arşivi)








Sarı kışla yapımı 1827-1829
Yeniçeri ocağının kaldırılması Haziran 1826


Bunların dışında, İzmir asayişini Hacı bey ile sağlamıştır (https://okocana.blogspot.com/2018/12/hac-bey-hadji-bey-izmir.html )

KAYNAKLAR

1- Necmi Ülker. Yeniçeri Ocağının İlgası Öncesi İzmir’deki Asayişin Bozukluğuna Dair Belge. Tarih inceleme dergisi. Cilt 6. Sayı 1. Sayfa 25-42. 1991

https://dergipark.org.tr/tr/pub/egetid/issue/5033/68528

2- Yaşar Ürürk. Sarıkışla’nın öyküsü
http://kentyasam.com/2020/06/14/sarikislanin-oykusu/

3- Fevzi Kurtoğlu. Deniz Harp okulu tarih öğretmeni. Yunan istiklal harbi ve Navarin savaşı.  Cilt 1. Sayfa 12. 1944

4- Constaniople 1828 . Charles Mac Farlane. Second Edition 1829.


Osman Koçanaoğulları

10 Ekim 2019


29 Eylül 2019 Pazar

Salih ya Sali dede - İZMİR

Salih ya Sali dede - İZMİR



Telif hakları vardır. COPYRIGHT dosyasını okuyunuz.......


Her şehirde olduğu gibi, İzmir kadim semtlerinin de yatırları vardır. Salih dede ( ya da Sali dede) türbesi, İzmir'de çok sayıda olan dini mekanlardan sadece birisidir.
Salih dede kimdir, nedir bilmiyoruz. Gerçekten böyle biri yaşadı mı onu da bilmiyoruz. Bildiğimiz, Salih Dede'nin ulu bir kişi olduğuna olan inanç ve buraya dua etmeye gelindiği , mum yakılıp isteklerde bulunulduğudur. Yakılan mumlardan, duvarları is içindedir. Kişiler, istekte bulunup, küçük taş parçasını duvarda bulunan mum artıklarına yapıştırırlar. Eğer taş orada, yerinde kalır ise, isteklerinin olacağına inanılır. Bu bir ritüeldir.
Salih Dede'nin kabri, Kocakapı da, günümüzde var olmayan, yerine Vali Kazım paşa ilköğretim okulunun yapıldığı mezarlıkta bulunmakta idi. Okul yapımı için, mezarlık kaldırılmaya başlanınca, Salih Dede olarak bildiğimiz kişinin mezarı da su kemerlerinin bulunduğu yere taşınmış. Taşındığı yer de ilginç. Burası, su kemerinin o yıllarda henüz kapatılmamış olan gözü. Aşağıda bulunan fotoğraf ve krokiye bakınız).  Bu su kemeri ile bilgileri
http://okocana.blogspot.com/2019/09/kocakap-karakap-izmir-kale-kaps-m-yoksa.html  dosyasında.
Mezarlık ile ilgili bilgileri de   http://okocana.blogspot.com/2019/09/izmir-in-kaybolan-mezarlklar-1.html   dosyasında yazdım.



Bu fotoğrafın krokisi:



Şimdi güncel fotoğraflara bakalım.











25 Eylül 2019 Çarşamba

Kocakapı (Karakapı). İZMİR. Kale kapısı mı, yoksa su kemeri mi ?

Kocakapı (Karakapı). İZMİR. Kale kapısı mı, yoksa su kemeri mi ?


Telif hakları vardır. COPYRIGHT dosyasını okuyunuz.......



Bu konu yıllardır tartışılır. Aslında tartışılacak bir konu değil ama, yine de bazı kaynaklarda burası kale duvarı (sur) olarak geçmekte. Burası bir su kemeri. 13 yüz yıl eseri. Belirli bir adı yok.
Bu bölgenin çok eski yerleşikleri, burasının bir kale kapısı olduğunu, nesilden nesile aktarmışlardır.
Bu yapı, günümüzde nerede bulunuyor ?



Burası eğimli bir alandır





Önce burasının ne olduğunu bir bakalım. Kocaman bir açıklık var. Eski ve güncel fotoğraflarda da görüyoruz. Burası, günümüzde değil ama daha eski dönemlerde, şehir giriş-çıkış noktalarından bir tanesi.  Çıkıştan sonra olan bölge, Müslüman mezarlığı. Şimdi yerinde Vali Kazım paşa okulu var. (Yukarıda bulunan kroki) Artık mezarlık yok. 















Buraya, İzmir ihtiyacı için gerekli su nereden geliyor idi ?.
Aşağıda bulunan 1836-1837 tarihli İzmir şehir planında (Thomas-Graves ) su kanalı ve su kemerlerinin olduğu yer görülmektedir.
Aşağıda şehir planı üzerinde gösterilen su sistemi. Vezir Fazıl Ahmet paşa tarafından 1674 yılında yaptırıldığı bilinmektedir.  




Aşağıda bulunan kroki, bu bölgenin güncel durumunu göstermektedir






Aşağıda bulunan 1834 tarihli Copeland haritasına bir bakalım. Kızılçullu kaynaklarından çıkan su, iki yol izliyor.
1- Birinci yol= Antik dönemden günümüze ulaşan su kemerleri yolu ile kadifekale tarafına geçiyor. 
2- İkinci yol= Kızılçullu'dan gelen su, Yeşilderenin doğu kısmından ilerliyor. Vezir köprüsü üzerinden Kadifekale tarafına geçiyor.
Bu her iki yol daha sonra, Kocakapıya gelmeden önce birleşip, buradan itibaren başlayan su kemri ile aşağıya iniyor. Bu su kemeri, yaklaşık olarak 5-100 metre arası olmalı. Bu su kemerinin bitiminde de ya su depoları ya da akan çeşmeler olmalı. Bu son nokta günümüz, İzmir Kapılar semtidir.
Şehrin kuzeydoğu bölgesine Kızılçullu'dan gelen bu sular, kanalın solundan çıkma yapılan künklerle mahallelerdeki çeşmelere de dağılıyor.
Basmane bölgesinde gördüğümüz birçok çeşmenin önemli bölümü suyu buradan akıtılarak alıyor.
Kırmızı daire; Kocakapının içinde bulunan su kemeri.





Her iki suyun birleşme noktası  muhtemelen aşağıda bulunan fotoğraflarda kırmızı renkli daire içine alınan yerlerdir. Kemerlerin bitim noktası da Kocakapının yaklaşık 50 metre kadar aşağısıdır. Kocakapının üst ve altında olan su kemeri kalıntıları günümüze erişmemiştir.






Burası bir su kemeri olduğundan bir çok açıklığı (göz)  var.  1,2,3,4 gibi. İnsanlar, günümüz Kocakapı dediğimiz bölgeden şehre giriş-çıkış yapıyorlar, ayrıca diğer gözler de Kocakapı'nın alt tarafında bulunan evlerine giriş-çıkış için bir kapı olarak kullanıyorlar idi. Bu neden ile buraya, çok sayıda kapı var diyerek  " Kapılar " adı verilmiş olabilir.



 

1735 - 1739 yıllarında, Balıkesir'de bir isyan hareketi başlar. Sarıbeyoğlu Mustafa isyanıdır bu. Bu isyan nedeni ile, Karakapı' da surlar inşa edilir. (1)

1735-1739 tarihlerinde olan isyanda muhtemelen bu gözler kapatılmış, kale duvarı haline gelmiş. bir tanesi açık bırakılmış ve oraya da kapı yapılmış. Bu neden ile muhtemelen kale duvarı görünümü almıştır. Kocakapı' ya da kale kapısı yerleştirilmiş, halkımız da burayı bu neden ile Kale duvarı (sur) olarak tanımlamıştır. 
Kemerin gözlerinin kapatıldığını bir fotoğrafın bir bölümünde izlemek mümkündür.



Peki, su kemerinin yapısı nasıl idi ?
Elimizde sadece bir fotoğraf üzerinden bir şeyler bulmak mümkün. Görünen taraf, su kemerinin üst kısmı yani Kocakapının üst kısmı. Aşağıda bu durumu gösteren bir açıklamalı fotoğraf bulunmaktadır.



Yine bugün su kemeri  üzerinde yerleşik olan Salih ( ya da Sali dede)dede türbesinin de burada değil, Müslüman mezarlığı içinde olduğunu biliyoruz. Dr. Metin Özer' in aktardığına göre, okul yapımı nedeni ile, mezarlık ortadan kaldırılırken, Salih dedenin mezarı da, günümüzde olan yere taşınmış. (2). Aşağıda bulunan fotoğraf, derginin sayfalarıdır.








KAYNAKLAR


1-İslam ansiklopedisi.   https://islamansiklopedisi.org.tr/izmir

25 Eylül 2019



24 Eylül 2019 Salı

İzmir- Tulumbacılar

İzmir- Tulumbacılar


Telif hakları vardır. Telif hakları (COPYRIGHT) dosyasını okuyunuz 


İzmir yangın tarihi
1900 ve öncelerinde İzmir' de bulunan binaların, ibadethane-han gibi kagir yapılar dışında ahşap olduğunu biliyoruz. Evlerin çok bitişik nizamda oldukları, sokakların ve caddelerinin dar olduğu bir yerleşim yeridir İzmir. Bu nedenler  ile İzmir sık olarak yangınlara maruz kalmıştır. Aşağıda olan bilgiler İslam Ansiklopedisi, İzmir bölümünden alınmıştır (2)
1- 7 Nisan 1738: Fazla tahribat yapmamıştır.
2-  27 Ocak 1741: Fazla tahribat yapmamıştır.
3-  3 Temmuz 1742: Yangın Yahudi mahallesinden başlamış, sonra Türk mahallelerine atlamış ve 48 saat sürmüş, şehrin 2/3 ü yok olmuştur.
4-  Mart 1752.: Fazla tahribat yok.
5-  Ağustos 1761: Fazla tahribat yok.
6-  6 Ağustos 1763. Bütün Frenk bölgesi yanmış. Bunun üzerine, Batılılar, sokakların genişletilmesini, fıçıcı esnafının ve meyhanelerin şehir dışına taşınmalarını istemişler.
7-  1773  yangını günümüz Agora harabelerinin olduğu yerin üst kısımlarında ( agoranın Kadifekale tarafı) görülmüş, orada bulunan ibadethane, Türk, Rum ve Yahudiler ait evleri yakıp yok etmiştir. 500 civarında bina yok olmuştur. 
8- 1795 yılı: Fazla tahribat yok.
9- 1797 yılı: Fazla tahribat yok.
10- 1817 yangını. 1500 ev yanmış.
11- 19 Eylül 1825: 2000 ev yanmış.
12-  3 Haziran 1834: Kasap Hızır mahallesinde başlamış. 6 saat sürmüş.
13-  1840 yılında arka arkaya yangınlar görülmüş ancak büyük tahribat olmamış.
14-  30 Temmuz 1841: 7 saat sürmüş olan büyük bir yangın. Yahudi mahallesinden başlamış, Türk mahallelerine atlamış. 4907 ev, 2407 dükkan, 14 han, 12 cami, 30 mescit, 14 medrese, 14 okul, 8 hamam, 7 havra kül olmuş.
15-  3 temmuz 1845: İmamoğlu handa başlamış. Ermeni mahalleleri tamamen , Frenk bölgesi kısmen yanmış.
16-  28 Eylül 1852: Şadırvan caddesinde başlamış. 560 dükkan, 1 mescit, 1 medrese, 1 hamam, 50 yahudi odası (kortejo odası ?), 1 okul, 50 sebil yok olmuş.
17-  23 Aralık 1857: Kestanepazarı yangını. 24 dükkan , 1 okul yanmış.
18-  7-8 Ağustos 1864: Türk mahalleleri tahrip olmuş.19 18-19 Temmuz  1882: Türk ve Yahudi mahallelerinde görülmüş. 2000 ev yok olmuş.

İzmir' de XIX yüz yılın son çeyreğinde, yabancı sigorta şirketleri tarafından , zamanına göre  modern itfaiyenin kurulduğunu biliyoruz (1880). Yangın kulesi, 1897 yılında (halen var) yapılmıştır. Yangın olduğunda da top atışı ile yangın ihbarı verilir idi.
Bu oluşumlardan daha önceleri de İzmir' de yangın söndürmeye giden tulumbacılar vardı. Tulumbacılar, semtin gözü pek gençleri tarafından oluşturulan yerel yangın söndürme ekipleridir. Bu ekipler, devletten bir maaş almazlar, yangın söndürüldükten sonra, evi yanan kişi ya da kişilerden bahşiş alırlardı.(1). Bu tür bir örgütlenme Kubilay mahallesi civarında mahallenin gözü pek gençlerinin oluşturduğu tulumbacılar ekibi reis Ali Bey tarafından kurulmuş olduğu bilinmektedir. (Ali Bey İzmir Tulumbacı Reisi 1911 – 1924 ). Belki de  bu bölgeye Ali Reis adı bu neden ile verildi.

Aşağıda yazılı olanlar 1912 tarihli Bon İzmir şehir planından derlenmiştir. İlgilendiğim bölge, Cumhuriyet öncesi Türk-Yahudi ve kısmen de Türk bölgesine komşu Rum sokakları oldu. , Sınırım, günümüz Fevzi paşa bulvarının Basmane den başlayıp gümrükte sonlanan, şehrin güney bölümü oldu. Fevzi paşa bulvarının kuzey tarafı Frank-Rum-Ermeni bölgesi oldu.
Yangın söndürme ekiplerinin yani tulumbacıların, tulumbalarını acaba nereden dolduruyorlardı ?. Ya bir çeşme, ya bir sarnıçtan su alıyor olmalı idi. Bunun üzerine eski tarihli şehir planlarına baktım. Bunun nedeni, 1900 yıllarında yapılan şehir planlarının, sigorta şirketleri tarafından yaptırılmaları idi.  Çıkış noktam budur. 

 Saptayabildiklerim;
1-, Halkımızın Rum kız okulu olarak bilinen yapının (günümüzde olmayan küçük Aya yani kilise bitişiğinde) üst sokağının Günümüz Eşref paşa caddesine ( Halk tarafından İkiçeşmelik caddesi olarak tanımlanmaktadır) açıldığı noktada bir adet su doldurma yeri var.
2-  Günümüz Altınpark eczanesi civarında (Altınparka bitişik- 967 sokak başlangıcı)  bir adet.
3-  Dönertaş sebilinin olduğu yerde bir adet.
4- Emir sultan türbesinin  doğusunda bir adet. (967 sokak üzerinde)
5-  Konakta, Devlet hastanesinin arka tarafında bir adet.
6-  Günümüz Fevzi paşa bulvarı üzerinde, Çankaya yakınlarında bir adet.
7-  Günümüz Kubilay mahallesinde 1 adet.
8- Cezayir iş hanının güney-doğusunda bir adet.

KAYNAKLAR

1-  İtfaiye tarihi. https://itfaiye.izmir.bel.tr/(X(1)S(lt43humszajjqefw4ixnf0gd))/tr/tarihce/2/9?AspxAutoDetectCookieSupport=1
2-  İslam ansiklopedisi, İzmir bölümü
 https://islamansiklopedisi.org.tr/izmir
3-  Abdülkadir Hazman ., Yangın VAR. EGENİN SESİ- İZMİRİN KAVAKLARI .121  06/04/2014 10:57


Osman Koçanaoğulları

25 Eylül 2019


14 Eylül 2019 Cumartesi

Atlı Tramvaylar - İzmir

Atlı Tramvaylar - İzmir


İzmir'de ilk tramvay 1 Nisan 1880'de, Alsancak garı ile pasaport iskelesi arasında yük taşımak için yapıldı. Bu hat geceleri, yeni yapılan Alsancak limanı ile Alsancak garı arasında yük taşırken, gündüzleri de Alsancak garı ve liman arasında yolcu taşımasında kullanıldı.
 Bu hat,  1901 yılında yeni inşa edilen Konak meydanına (Atatürk meydanı) 'na kadar uzatıldı. 
Atlı tramvaylar , teknolojinin de gelişmesine bağlı olarak, yerini 31 Ekim 1928 de Elektrikli tramvaya bıraktı. Bu arada kentin toplu taşıma gereksinimi de giderek artıyordu ve 19312 yılında otobüs seferleri de kent içi ulaşımda kullanılmaya başlandı. Yani 1932 yılında İzmir kent içi ulaşımda heme elektrikli tramvay hem de otobüsler birlikte çalışıyorlardı. 
Elektrikli tramvayların daha yavaş olması nedeni ile İzmir belediye meclisi elektrikli tramvayların kaldırılması kararını, 2 senelik geçiş süresi olmak üzere 1952 yılında aldı. 7 haziran 1954 tarihinden itibaren de tamamen kullanımdan kalktı.






























Kaynak



Osman Koçanaoğulları

5 Ağustos 2019 Pazartesi

Agios Ioannis Teologos ( Küçük Aya Yani ) kilisesi ve okulu - İzmir

Agios Ioannis Teologos ( Küçük Aya Yani ) kilisesi ve okulu - İzmir

Telif hakları vardır. Telif hakları (COPYRIGHT) dosyasını okuyunuz 

Kilise ve beraberinde olan yapıların kısa tarihi
Burada   6 yüzyılda Agios Voukolos ve Agios Poicarposa adanmış bir dua evi olduğuna inanılmaktadır. 

1773
yılında
 burada bir dua evi olduğu ve bunun da yangın ile yok olduğu bilinmektedir. Bu dua evi ile birlikte Türklere ve Yahudilere ait bir çok bina ve ibadethane yangın sonucu yok olur.
Yanan bu küçük ibadethane yerine 1778 yılında yeni bir kilise yapılır. Bu kilise hem çok küçük hem de sağlam bir bina değildir.
Bu neden ile bu sağlam olmayan yapının yerine 1804 yılında yeni bir kilise yapılması düşünülür. İşte bu kilise 1960 başlarına kadar sağlam olarak kalan ve bizlerin Küçük Aya Yani kilisesi olarak tanımladığımız Agios Ioannis Theologos kilisesidir.
Şimdi gelelim, 1922 İzmir yangınında yangın bölgesinde olmadığı için yanmayan ve 1960 başlarına kadar ayakta kalan 1804 yılında inşa edile Küçük Aya Yani (Agios İoannis Theologos) kilisesinin ilginç öyküsüne.
1804 yılında bu kilisenin yapımı başlar. İnşaat çatı düzeyine kadar gelir. Ancak çevrede bulunan Türkler bu inşaattan hiç hoşnut değillerdir. Kilisenin çatısı yapılırken,  kilisenin doğu tarafında oturan bir Türk, inşa edilen kilisenin kendisinin denizi görmesini engellediğini öne sürerek kilise inşaatının durdurulmasını ister. Bu nedenle kadıya gider. Gavurların  bir kilise değil bir kale inşa ettikleri ve rüyasında Hz. Muhammedi gördüğünü ve peygamberin kendisine binayı yıkmayı emrettiğini kadıya anlatır. Kadı, kilise inşaatının durdurulmasını emreder ve ertesi gün atına biner ve adamları ile kiliseyi yıkmak üzere yola çıkar. Kiliseye giderken sebze pazarında (Lachanopazaro - Lahana pazarı) birden ölür. Bu olay ile birlikte inşaat da durmuştur. Ölen kadıdan sonra gelen kadıya, olasılıkla Rumlar tarafından görüşme isteği gelir, kadı bu görüşmeyi kabul eder. İzmir'in varlıklı Rumları aralarında para toplarlar ve bir kese içine 100 altın sterlin koyup kadıyı ziyarete giderler. Konuları, kilisenin inşaatının tamamlanmasıdır. Giden ekip, kadıya içi para olan keseyi verirler. Kadı kese de ne olduğunu sorar. İçinde para olduğu söylenir. Kadı kızar.para dolu keseyi geri verir. Kilise inşaatına izin verir ve bu aşamadan sonra olacak masrafların yarısının kendisi ( ödenek) tarafından karşılanacağını söyler ve getirdikleri rüşveti geri verir. Kilisenin inşaatı aynı yıl içinde yani 1804 yılında tamamlanır ve kilise ibadete açılır.

Bu kilise günümüzde yoktur.Kilisenin yapısı ve geniş tarihi bu yazının konusu değildir. Ziyaret edildiğinde günümüzde görülebilen yerler ve kalıntılar, bunların bu yazıda anlatılmaktadır.





1835 tarihinden günümüze dek geçen zaman dilimi içerisinde sokaklar bazı ufak değişiklikler dışında hemen hemen aynidir.
Dış görünüşü itibarı ile gösterişli olmadığı söylenen bir kilisedir. Elimizde kilisenin dış yapısını gösteren kapsamlı bir fotoğraf yoktur (Fotoğraf 1)





Kilisenin içi gösterişlidir (Fotoğraf 2).
Fotoğraf 1804 yılında inşa edilen ve 1960 yılına kadar sağlam olarak kalan Agios Ioannis Theologos (Küçük Aya Yani) kilisesinin içini göstermektedir. Dış yapısı sade olan kilisenin içi çok  gösterişlidir. Günümüze bu kilise içinden ulaşabilen yapı, günümüzde Atina -Nea Smyrni semtinde olan Aya Fotini (Agios Photini)  kilisesine bağışlanan Ikonastasistir. Bu ikonastasis, fotoğrafta  arka planda görülmektedir.
İkonastasis konusu; 
dosyada yazılmıştır.

Kilise 3 koridorludur. Orta koridor Agios Ioannis'e, diğer iki koridor ise Agio Voukolos ve Agios Policarpos' a adanmıştır. Kilisede erkek ve kadınlar bölümü ayrı olup kadınlar bölümü 6 adet sütunla desteklenmiş. (Fotoğrafın bize göre sol tarafı)

Kilisenin kapıları: 

1835 tarihinden günümüze dek geçen zaman dilimi içerisinde sokaklar bazı ufak değişiklikler dışında hemen hemen aynidir.



1835-1837 Greaves planlarında, kilise galeri yapısı ve beraberinde olan çan kulesi henüz inşa edilmemiştir. Burada  o yıllarda gerçek bir kapının olup  olmadığını bilmiyoruz ama , kiliseye giriş olduğu planda görülmektedir.


1876 Lamec Saad planında artık  kiliseye 4 adet giriş görülmektedir.. Bu girişleri Drakopoulos, 1922 yılına ait anılarında anlatmaktadır. ta anılarında anlatmaktadır













Çan kulesi, galeri ile birlikte 1859 yılında yapılmıştır.  Kulenin günümüz İsmet paşa okulu ön bahçesine bakan tarafında, aydınlatma deliği görülmektedir.  Çan kulesine, galeriden başlayan merdiven girişi olasılıkla kapatılmıştır. Merdivenlerin kulenin çan bölümü sahanlığında çıkış yeri bulunmaktadır.














Galeri, kuzeye, 824 numaralı sokağa açılmaktadır. Fotoğraf, galerinin batı yönünü göstermektedir. Doğu tarafında günümüzde iki adet bahçe görülmektedir. Galeri yapısı tonozlu bir yapıdır. İçinde odalar, ayazma bulunmaktadır. Çan kulesi ile birlikte 1859 tarihinde yapılmıştır.    



Asırlık çam ağacından Martha Nicol (1855 yılı) söz eder.  Ayinden  çıkan cemaatin, bu ağaç önün gelip ulusal birlik için saygı duruşunda olduğunu yazar. Ayni bilgiyi Solomonides te verir. Belki de yerel Rumlar burada dua da etmekteydiler. 





5 numaralı kapı:

Fotoğraf 824 numaralı sokaktan çekilmiştir. Kapı, çan kulesi ve galerinin yapıldığı 1859 yılında yapılmıştır. O tarihe kadar 1835 planlarında kiliseye bir girişin olduğunu biliyoruz.

Kapı 824 sokağa açılmaktadır. Gösterişli demir kapısı vardır. Kilise avlusuna bitişik olan galeriden kapıya merdivenler ile inilmektedir. Kapının arkasında çan kulesi, dolayısı ile de galerinin yapımına ait kitabe vardır.  Yunanca yazılan bu kitabenin Türkçe çevirisi şöyledir:
"Çan kulesi Ortodoksların yardımı ile, burada bulunan Ioannis Theologos kilisesini daha ihtişamlı kılmak için 13 Ağustos 1859 yılında sıfırdan inşa edildi."




7 numaralı kapı:
Bu kapı Drakopoulos'un  söz ettiği  kapılardan birisidir. Kapatılmış bir kapıdır. 822 sokağa açılan bir kapıdır.  1876 tarihli Lamec-Saad planında görülmektedir.




































Çizim de 8 numaralı kapı
826 numaralı sokağa açılır.Bu kapı, 1835 Greaves İzmir planında var. Drakopoulos bu kapıdan söz eder. Kapıdan " apano mahalle" ye açılan kapıdan diye söz eder.  Burada bilmediğimiz konu; bu kapıdan kilise bahçesine inan merdivenlerin nerede olduğudur.
Arka planda görülen okul 1804 tarihinde Rum okulu olarak açılan binadır. 1923 yılından 1963 yılına kadar İsmet paşa ilk okuluna ev sahipliği yapmıştır.
Rum okulu ile ilgili geniş bilgi;  Rum okulundan İsmet paşa ilk okuluna adlı dosyadadır.
https://okocana.blogspot.com/2021/10/rum-okulundan-ismet-pasa-ilk-okuluna.html















 Kilise (günümüz İsmet paşa ilk öğretim okulu) ve galerinin doğu kısmında yer almaktadır. 
(a), hep bahçe olarak kalmış bir bölüm olduğu düşünülmektedir.
(b) tarafı, (a) bahçeye göre daha yüksektedir ve burada 1960 yılına kadar, kilise lojmanı olarak kullanılan bina vardır ( Fotoğraf 1 e bakınız). (c) Merdivenler (c) 1930 lu yıllarda, okulun zemin katından bahçeye ulaşılabilinmesi için açılmıştır. Bir dönem burada ( Kurtuluş savaşından sonra,  hangi tarihten itibaren olduğu bilinmemekle birlikte 1927 ye kadar polis karakolu bulunmaktaydı)





Kilisenin yapısı ile ilgili olarak, en eski ve kapsamlı bilgiyi Martha Nicol vermektedir. İzmir- Konak ta bulunan ve günümüze ulaşmayan Sarı kışla, Kırım savaşı (1853-1856) sırasında yararlanan veya hastalanan İngiliz askerleri için askeri hastane olarak kullanılır. Bu yıllar içinde burada bir İngiliz bayan olan Martha Nicol  görev alır. Hemşiredir. Kitabında İzmir ile ilgili çok önemli bilgiler verir (3). Kadifekale den aşağı inerken gördüğü ve ziyaret ettiği  St John  yani Agios Ioannis kilisesini anlatır. Bu kilise ile ilgili oldukça geniş bilgi verir. Kilisenin içinde, ağaç yontma şaheseri olan, üç ayrı bloktan oluşan, İkonaların yerleştirildiği ve ikonastasis olarak adlandırılan, duvara monte edilmiş bölüm vardır. Bu ikonastasis İzmir yangınından çok yıllar sonra, 1946 yılında Yunanistan'a gönderilir. Kilisenin avlusunda, cemaatin, ulusal birlikleri için, önünde saygı duruşu yaptığı (belki de dua ettiği), günümüze ulaşan bir çınar ağacı vardır. Burada şahit olduğu bir cenaze törenini en ince ayrıntısına kadar anlatan Martha Nicol, burada defin yapılmayıp sadece bir tören yapıldığını, mezarın özelliklerini, tören mezarlarının üzerine konan kapağı, cenazenin daha sonra buradan alınarak bir başka Rum mezarlığına defnedildiğini (burned - burried ) geniş bir şekilde anlatır ( bu arada, kitapta bir yanlış yazım vardır; kitabın kilisenin anlatıldığı bölümde burried yerine burned kelimesi kullanılmıştır ). Bu kilisede gömü yapılmadığı bilinmektedir.

Bu kiliseyi önemli kılan, içinde bulunan ve bir sanat şaheseri olan ikonsatasis dir. Bu konu geniş bir şekilde Yunanistan Aya Fotini kilisesine gönderilen Ikonastasis ve diğer eşyalar dosyasında yazılıdır: LINK:
https://okocana.blogspot.com/2019/10/yunanistan-aya-fotini-kilisesine.html

1864 yılında burayı ziyaret eden Atinalı bir gazeteci de bu ikonastasisten söz eder (1) İkonastasisisn kimin tarafından yapıldığı bilinmemekle birlikte sakız adasından gelen bir sanatçı tarafından yapıldığına inanılmaktadır. Yapıldığı tarih 1804 veya 1805 yılıdır. Ayni sanatçının bu ikonastasisin yapımından daha önce 1922  İzmir yangınında, içinde bulunduğu Aya Fotini kilisesi ile birlikte yanan ikonastasisi de yapan sanatçı olduğu düşünülmektedir (1796 yılı) 

Ayrıca, bu kilise belki de İzmir' de inşa edilmiş ilk kilise ya da dua evinin olduğu yerde inşa edilmiştir.

1909 yılında   Lampakis G. yazdığı kitapta bu kiliseden söz eder ve kilisenin ölçülerini verir (Bahçe hariç, kilise  16.45 X 33 metre boyutlarındadır ). Günümüz de var olan İsmet paşa ilk okulunun ölçüleri hemen hemen aynıdır. 



1- Christos Solomonides. 1960. " I ekklisia tis Smyrnis - The churches of Smyrna sayfa 68-83
2- Lampakis G. The seven stars of the Revelation, Athens 1909, Sayfa 200. (Yunanca)
3- Ismeer or Smyrna and it's British hospital  in 1855. By a Lady ( Martha Nicol)., Sayfa 20-23
4- Evangelos Drakopoulos. Ionikes  Mnimes" (Ionian Memories).  2019. Publisher     Ekdoseis Tsoukatou (Athens).  
6- İzmir Karakolları. Akın Hatipoğlu. 
 https://www.caginpolisi.com.tr/eski_sitemiz/98/27-28-29-30-31.htm 

 
Yunanca basılmış olan kitaplardan tercümeler Bay George Poulimenos ve Bay Nikos petalotis tarafından yapılmıştır. 


Osman Koçanaoğulları