İzmir Gaziler caddesi gelişimi.

Telif hakları vardır. Telif hakları (COPYRIGHT) dosyasını okuyunuz 

Üzerinden defalarca geçtiğimiz  Kemer köprüsü ve Gaziler caddesi.
Kemer köprüsü ya da batılı gezginlerin  Kervan köprüsü olarak adlandırdığı bu köprü yaklaşık 2000 yıllıktır. O zamandan beri, İzmir ve İç Egeyi birbirine bağlayan bir köprüdür. 
Köprünün her iki tarafında olan yol, 1800 tarihli İzmir planlarında " Kemer caddesi " olarak tanımlanmaktadır. 
Köprünün tarihini yaklaşık olarak ta olsa biliyoruz. Kemer köprüsü ya da batılı gezginlerin  Kervan köprüsü olarak adlandırdığı bu köprü yaklaşık 2000 yıllıktır. O zamandan beri, İzmir ve İç Egeyi birbirine bağlayan bir köprüdür.  .  
Köprünün her iki tarafında olan yol, köprü var olduğu zamandan beri var olan bir yol. Köprü ile bağlantılı bu yolun tarihine biraz bakalım.  Antik dönemde, günümüz Altınpark civarında kale surlarının olduğu biliniyor. Muhtemelen de burada kaleden çıkışın olduğu Magnesia ya da Sardes kapısı var.  Altınpark üzerinden bu köprüye ulaşılmış olmalı.  Altınparktan başlayan bu yol, bugünde var olan Karakapı üzerinden  ya da bugün var olan günümüz  Gaziler caddesine bağlantılı bir yol ile Kemer köprüsüne ulaşılıyordu. 
Elimizde bu yol ve köprüyü gösteren planlar bulunmakta. En eskisi 1760 tarihli İzmir planı. Bu planda hem kervan köprüsü hem de kervan köprüsünün bağlandığı yol görülmektedir.
Daha sonra 1836 tarihli planda da bu durum görülmektedir.  Bu tarihten sonra çizilen planlarda bu yol ve köprü ayni şekilde görülmektedir. Tek farkları, yol etrafında olan boş alanların zamanla konutlar ile dolması ve Basmane de bir zamanlar basma fabrikası olan yere Basmane garının yapılmış olmasıdır. 
1913 Bon ve 1925 tarihli Prost planında, bu yol işaretlenmiştir.
Tüm söz edilen planlar eşliğinde, yolun gelişimi ve Günümüz Gaziler caddesi olması da dahil geçirdiği evreler  yazılmıştır. 
Gazi caddesinin bu güne gelmesi uzun  bir süreç.
Şehir planları üzerinde  görülebilen her yer işaretlenmiştir. Yazının amacı bir tarihsel süreci gözler önüne sermektir.

İlk plan 1760 tarihlidir (Plan 1). Burada, günümüz Gaziler caddesine dönüşecek yol, bu yola bağlı diğer yollar ve Kemer köprüsü görülmektedir. Henüz yol kenarı ve çevresi  yerleşim alanı değildir. Bu plan, gezginlerin notlarından yararlanarak sonradan çizilmiş bir plandır. Planı çizen kişinin İzmire geldiğine ait bir kayıt yoktur.

1836 planında Basmane de var olan ve daha sonra Basmane garının yapılacağı alanda Basma fabrikası görülmektedir.  Kemer köprüsüne açılan yolun, yani günümüz Gaziler caddesinin  etrafında artık yerleşimler vardır.

1856 Storari planında, yol etrafında tek tük yerleşim yerleri vardır. Geri kalan arazi halen boştur. Henüz Basmane gar yapılmamıştır.

1876 Lamec-Saad planında, Basmane garı görülmekte, yol etrafında da yerleşimlerin arttığı görülmektedir.

1913 Bon planında, yolun her iki tarafı, Kemer köprüsüne kadar yerleşim ile doludur.

1925  tarihli olan ve 1922 İzmir yangınının sınırlarını gösteren planda da tüm çevrenin binalar ile dolu olmakta görmekteyiz.
Burada, en önemli nokta günümüz Gaziler caddesinin geçirdiği tarihsel süreçtir.  1760 tarihinden başlayarak Basmane' yi Kemer köprüsüne ulaşan yol günümüz Gaziler  caddesinden farklı bir yol izlemektedir.  Bu yol kapılara kadar olan bölüm hariç tutulacak olur ise, Kapılar Kemer köprüsü arası değişikliğe uğramıştır. Eskiden var olan yol, günümüzde geride kalmıştır, bu yol günümüzde 1250 sokak tır.  Kapılar-Kemer köprüsü arasında bulunan evlerin bulunduğu bölüm istimlaklar sonucu günümüz Gaziler caddesini oluşturmuştur. Bu istimlakin tarihini net olarak bilmiyorum. Ancak 1925 yılında henüz istimlak olmadığını biliyoruz. Yakınlarımdan bildiğim kadarı ile de 1930 başlarında olmalı. 

Osman Koçanaoğulları

İzmir planları: 1913 - 1936.  Pafta 1

Telif hakları vardır. Telif hakları (COPYRIGHT) dosyasını okuyunuz 

AÇIKLAMALAR

1- 1296 sokak  (1-5 arası)
a) 1 - 5 arası: Evliyazade (1913).., Dibek sokak (1936)
b) 1 - 4 arası: Yokuş başı (1923)
c) 4- 5 arası:  Çakmak fırını (1923)
d) 1 - 2 arası: Halk ağzında "Yokuş "
e) 3 - 4 arası: Halk ağzında Evliyazade yokuşu

2- 1297 sokak (8)
a) Tercihiye (1913)
b) Fettah (1923)
c)  Tekke (1936)

3-1298 sokak (7)
a) Fettah (1913)
b) Fettah 1923)
c) Büyük Fettah (1936)

4-1299 sokak (6)
a) Küçük Fettah (1913)
b) Fettah (1923)
c)  Küçük Fettah (1936)

5- Anafartalar caddesi
a) 8 - 9 arası : Basmahane caddesi (1876)
b) 9 - 10 arası  Tilkilik caddesi  (1876 )
c) 10 - 11 arası  Tilkilik caddesi (1913)
d) 11 - 9 arası Çorakkapı caddesi (1923)
e) 8-10 arası Anafartalar caddesi (1936)

İzmir'in kervan yolları. 1836

İzmir'in kervan yolları. 1836

Telif hakları vardır. Telif hakları (COPYRIGHT) dosyasını okuyunuz 

Aşağıda bulunan plan 1836 tarihli Graves planının bir parçasıdır.

Henüz Basmane Otogarı yapılmamış, günümüzde var olan gümrük binaları inşa edilmemiş, günümüz 1. Kordon oluşturulmamıştır.

Kırmızı daire: Günümüz Kemeraltı bölgesi
Kırmızı kare: Yaklaşık olarak günümüz Gümrük binaları
Siyah noktalı çizgi. Yaklaşık olarak günümüz Fevzipaşa bulvarı
Mavi kare: Levantenlere ait gümrük binası
(A): Günümüz Anafartalar caddesi, halk deyişi ile Keçeciler
(B). Günümüz Mezarlıkbaşı
(C): Günümüz Agora kazı alanı
(D): Günümüz Altınpark kazı alanı. Eski Faik paşa mezarlığı
(E): Günümüz Eşrefpaşa (Halkın kullanımı ile İkiçeşmelik ) caddesi
(G): Günümüzde olmayan bir cadde
(H): günümüz 943 sokak
(1): Günümüz  Kemer  (eski dönemde olan adı ile kervan köprüsü) köprüsüne giden Gaziler caddesi,

İzmir, 1700 sonlarından başlayarak çok önemli bir ticaret merkezi olmuştur. Anadolu'nun kaynakları, buradan gemiler ile dış ülkelere gönderilmiş, dış ülkelerden yine deniz yolu ile gelen işlenmiş maddeler , bu yollar yolu ile Anadolu'nun içlerine gönderilmiştir.
Ayrıca, ülke içi yerli ürün dağıtımları ile de bu yollar ile yapılmıştır.

Ticaretin merkezi olarak kabul edilen, günümüz Kemeraltı bölgesine açılan yolların Başlangıcı genellikle, "1" numara ile işaretlenmiş yol ile gelmektedir. İzmir'in kuzey bölgelerinde olan yerlerden gelen ürünler de önce Bornova yoluna oradan da bu yol ile Basmane bölgesine gelmektedir. Planın Güneyinde bulunan yol ise, İzmir'in güney bölgelerine açılmaktadır.
Bu nedenlerden olayı, yeşil olarak gösterilen yol üzerinde çok sayıda han ve hamam bulunmaktadır. Antik dönemden başlayarak günümüze dek, Kemer köprüsü, Basmane, Mezarlıkbaşı, Eşrefpaşa caddesi (İkiçeşmelik) yolunun var olduğu bilinmektedir. Belki de var olan hamam ve hanlar o dönemden başlayarak, restorasyonlar ile günümüze kadar ulaşabildi.

Osman Koçanaoğulları
2020 Mart 1

Kaybolan Sokaklar ve Sokak adları- Agora 1 - İZNİR

Kaybolan Sokaklar ve Sokak adları- Agora 1

Telif hakları vardır. Telif hakları (COPYRIGHT) dosyasını okuyunuz 

Burada bulunan plan, zeminde var olan eski İzmir planı üzerine günümüğz yapılarını, sokaklarını eklemek ile elde edildi. Elimizde bulunan ve sokak adlarının üzerinde yazılan şehir planı 1912 tarihli Bon haritasıdır..1922 yılına ait  ikinci şehir planı George Poulimenos ve Achilleas Chatziconstantinou tarafından yazılmış olan Smyrna 1922 kitabında bulunan İzmir planıdır. Bu kaynaklardan yola çıkarak, yeni bir plan hazırlanmıştır. Titiz bir çalışmadır. 
Plan çiziminde dayanak noktalarım vardı. Bunlar:
1- Sadullah efendi sokağı (günümüz 1307 nolu sokak), 
2- Hasan hoca camisi, 
3- Değişikliğe uğramamış olan Basmaneden başlayıp, günümüz mezarlık başına devam eden Anafartalar caddesi.
4- Eski adı ile İkiçeşmelik, günümüz adı ile Eşrefpaşa caddesi
5- Sokak adlarını gösteren kitapçık, 1937 yılında alınan Belediye meclis kararı ile kaldırılan sokak adlarının yerine geçen sokak numaralarını içeren el kitabıdır.

(1). Günümüz 940 sokak. Eski adı ile Dellal başı sokak
(2) . Günümüz 941 sokak. Eski adı ile Külhan sokak

(3) Günümüz 942 sokak. Eski adı ile Kadı hamamı sokak.

(4) Günümüz  943 sokak . Eski adı Namazgah caddesi

(5) . Günümüz 943 sokak . Eski adı ile Külhan sokak

(6). Dikilitaş sokak Günümüz de yok. 939 ve 939/1 sokağın bir bölümü 

(7) . Eski adı Lafya sokağı.

(8). Günümüz de Agora kazı alanı içinde kalan 938 sokak. Eski Dikilitaş sokağının devamı.

(9). Günümüzde yok. Eski adı Çelebi sokak.

Bu bölgenin uydu görüntüleri ve numaralandırma. Uydu görüntüsü 2019 tarihlidir.

Osman Koçanaoğulları

İzmir

Urla (Vourla, Klazomene)- Antique road - İZMİR

Telif hakları vardır. Telif hakları (COPYRIGHT) dosyasını okuyunuz 

According to Pausanias, inhabitants of Klazomene escaped from the Persians to the island  to save their life.
When Alexander the Great came there, he built a passage or mound (may be a road) between the island and the mainland. This passage served the islanders as a communication between the island and mainland.
We do not know when the islanders came back to the mainland. It is probable that the islanders remained in the island for a long time, because of the antiquities there, such as a port, a theater etc.
The road was probably repaired in Roman times and is still visible. 
R. Chandler (1765, his book was published in 1806)  and R. Walsh (1836) wrote their observations in their books. 
Figure 1, depicts the road according to their description.


The road consisted of large blocks with apertures, through which tiled pipes conveyed water from the mainland to the island (Figure 2). 

Road consistsed of large blocks, with apertures, through which tiled pipes conveyed water from the mainland to the island (Figure 2). 

Today as in 1765 the upper works have been demolished, and the materials, a few large rough stones excepted, removed.

Osman Koçanaoğulları

İzmir - TÜRKİYE

İkiçeşmelik caddesi ve çeşmeleri

İkiçeşmelik caddesi ve çeşmeleri

Telif hakları vardır. Telif hakları (COPYRIGHT) dosyasını okuyunuz 

İkiçeşmelik adının nereden geldiği, söylenip durur. Bir çok kişi, bu adın, orada günümüzde var olan 2 adet çeşmeden geldiğini düşünür. Ancak böyle değildir. Bu açıklama sadece " Şehir efsanesidir"
Bu caddenin günümüzde olan adı Eşref paşa caddesidir. Ancak, yerel yerleşikler, Mezarlık başından başlayan bu caddeyi İkiçeşmelik caddesi olarak tanımlar. Bu cadde " İkiçeşmelik caddesi " olarak 1876 Lamec Saad, 1913 Bon İzmir planlarında belirtilmiştir. 

Fotoğrafta gördüğünüz çeşmelerden, üstte olan eski döneme aittir. XX yüzyıl başlarında, İkiçeşmelik caddesi genişletilirken ve burada var olan Ulu mezarlık kaldırılırken, var olan çeşme aşağıda açılan yolun çok üstünde kalmıştır. Ortaya böyle bir durum çıkınca, eskiden var olan çeşmenin altına ikinci çeşme yapılmıştır. Ancak bu iki çeşme, bu caddenin adı olan "ikiçeşmelik caddesinin " adının nedeni değildir.  Bu caddenin günümüzde olan adı Eşref paşa caddesidir. Ancak, yerel yerleşikler, Mezarlık başından başlayan bu caddeyi İkiçeşmelik caddesi olarak tanımlar. Bu cadde " İkiçeşmelik caddesi " olarak 1876 Lamec Saad, 1913 Bon İzmir planlarında belirtilmiştir. 

Altta bulunan çizim, burasının genişletme önce ve sonrasını göstermektedir. Genişletme, anlaşıldığı gibi Eşrefpaşa camisine kadar devam etmiş.  Çeşmeden camiye kadar olan bölümde ki istinat duvarı bu durumu göstermektedir.

Bu caddenin adı olan " İkiçeşmelik " adı nereden geliyor ?. Elimizde belirli bir belge yok.1830 lu yıllarda da bu caddenin adının İkiçeşmelik olduğunu biliyoruz.

Bütün ülkelerde, sokak ve cadde adları;

1- Ulusal kahramanlar.,

2-Bilim ve sanatta önemli kişiler,

3-Tarihi bir olay.,

4- Orada yaşamış olan kişi.,

5- Orada var olan bir yapı

6- Orada var olan doğal bir yapı.

gibi nedenler ile verilmiştir. Ülkemizde de böyle.

Bu caddenin adı İkiçeşmelik ise burada iki adet çeşme olmalı. Ya ya yana, ya  bir birine yakın ya da  karşılıklı olmalı. Bu konuya açıklama yapabilecek resmi bir belge yok. 

Osman Koçanaoğulları

İZMİR

İzmir'in suları

Telif hakları vardır. Telif hakları (COPYRIGHT) dosyasını okuyunuz 

Eskiden, yani 1960 yılları başına kadar İzmir'de,  Osman ağa suyu, Yavan su, ve halkın kumpanya suyu dediği Halkapınar suyu (Halkapınar'da bulunan su kaynaklarından temin edilen su). kullanımda idi. 

Osman ağa ve Yavan su, ailem İzmir'e 1912 yılında geldiğinde, kullanılan sulardandır. 

Yavan su, daha çok sokaklarda bulunan çeşmelerden akan, kalitesi Osman ağa suyuna göre daha az kaliteli olan sulardandır. Her iki suyun kalitesini bilirim, iki sudan. içmişliğim vardır. Kadifekale'nin  alt kısmında " Yavan su " olarak adlandırılan bir semt olduğunu da biliyorum. Günümüzde, bu semt neresidir tam olarak bilmiyorum. Sokak çeşmelerinden sadece bu su mu akardı, yoksa, bazı sokak çeşmelerinde Osman ağa suyu da var mı idi bilmiyorum. Benim çocukluğumda rast geldiklerim hep yavan su çeşmesi olmuştur. !296 sokak köşesinde yavan su akan bir çeşme vardı. Bu suyun, Kadifekale'nin altından geldiği , buralarda oturan kişilerin söylemidir. Belki de günümüzde Agora da akmakta olan su, bu yavan su olabilir.

Evimizde Osman ağa suyu vardı. Kurşun borulardan evimize gelirdi. Bir  kez, Anafartalar caddesinin Basmane girişinin betonlanması sırasında bu suyun cadde üzerinde olan ana dağıtım borularını gördüm. Daha iç kesimlerde olan evlere de bu su verilir mi idi tam olarak bilmiyorum ama, her halde verilmiyordu, burada oturan tanıdıklarımız, bize gelir ve Osman ağa suyu alırlardı. Bu evlerde Halkapınar suyu var idi. 
Osman ağa suyunun Kızılçullu'da olan kaynaklardan geldiğini ailemden öğrenmiştim. Bu su tipik derinlerden gelen  kaynak su özelliklerine sahip idi. Derin kaynak suları belirli bir ısıya sahiptir.Yazın mevsiminde  soğuk kış mevsiminde ise ılık olarak tanımlanır. Bunun nedeni, suyun değil, dış ortamın ısısına bağlıdır.  Yaz aylarında, dış ortam çok sıcak olduğundan ve gelen suyun da ısısı sabit olduğundan, soğuk olarak algılanır. Kış aylarında da bunun tersi görülür.  Osman ağa suyu ile demlenen çayın, berrak olduğunu da biliyorum. Çaydanlıklar da kireç de birikmediğinden, kireç açısından fakirdir. Kaynak sularının tipik özelliklerinden birisi de kireç içeriğinin azlığıdır. Suyun tüketimi, bir ölçer su saati ile ölçülmezdi. Her sene, var olan bir vakfa, yıllık olarak ödenirdi. Sonra, 1960 başında, Osman ağa suyunda Tifo mikrobu var dendi ve su kullanıma kapatıldı. Suyu kullanan aileler, bu durumu hoş karşılamadıkları gibi, düzmece olduğunu, Halkapınar suyunun kullanılması için Belediyenin bilerek yaptığına inandılar. Evimizde Osman ağa suyunu, suyun kesilmesinden sonra yaklaşık olarak 1 ay kadar kullanmaya devam ettik. Basınçlı olmasa da akmıştı. Konu-komşuda, Osman ağa suyunu bizden almaya devam ettiler. Hiç kimse hasta da olmadı diye hatırlıyorum. 
Osman ağa suyu, devreden çıkınca, evimize kumpanya suyu yani Halkapınar suyu bağlandı. Gerçekten de lezzet olarak çok farklı idi. Bu farklılık olumlu yönde değildi.

Osman Koçanaoğulları
İZMİR